Türkiye’nin hukuk tarihindeki en saygın isimlerinden biri olan Ankara doğumlu Orhan Onar, cumhuriyetin yetiştirdiği ve yargı sisteminin en üst basamaklarına kadar tırmanmış zirve bir hukuk insanıdır. Genç cumhuriyetin başkentinde 1923 yılında dünyaya gözlerini açan Onar, özellikle Anayasa Mahkemesi Başkanlığı ve Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanlığı gibi kritik görevlerle Türk devlet geleneğine yön vermiştir. Hayatını adalet mekanizmasının işleyişine vakfeden bu değerli şahsiyet, 26 Ekim 2009 tarihinde yine doğduğu şehir olan Ankara’da aramızdan ayrılmıştır.
Kökleri ve Seçkin Eğitim Hayatı
Onar'ın devlete hizmet etme vizyonunun temelinde, köklü bir aile geçmişi ve aldığı son derece elit eğitim büyük bir pay sahibidir. Kendisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk üç döneminde Konya milletvekilliği yapmış olan önemli siyaset adamı Musa Kazım Onar'ın evladıdır. Çocuk yaşlardan itibaren devlet yönetimi ve adalet kavramlarıyla iç içe büyüyen Onar, lise eğitimi için İstanbul'a gönderilmiştir. Ülkenin en köklü ve prestijli eğitim kurumlarından biri olan Galatasaray Lisesi’nde ilk, orta ve lise eğitimini başarıyla sürdürerek 1943 yılında mezuniyet derecesini almıştır. Ardından hukuk eğitimine yönelerek, dönemin akademik merkezi ve hukuk dünyasının beşiği konumundaki İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne kaydolmuştur. Bu seçkin yükseköğrenim kurumundan 1947 yılında diplomasını alan genç hukukçu, geleceğin parlak kariyer adımlarını atmaya hazır hale gelmiştir. Bu sağlam akademik altyapı, onun meslek hayatındaki hızlı yükselişinin en temel güvencesini oluşturmuştur.
Taşra Savcılığından Yüksek Yargıya Uzanan Kariyer
Mezuniyetinin hemen ardından adliye teşkilatına adım atan bu azimli genç, meslek hayatına Dicle bünyesinde Cumhuriyet Savcı Yardımcısı unvanıyla başlangıç yapmıştır. Anadolu'nun bu değerli ilçesinde edindiği mesleki birikimlerin ardından, 1954 yılında başkente dönerek Ankara Cumhuriyet Savcı Yardımcılığı makamına atanmıştır. Genç hukukçunun yeteneklerini ve mesleki gelişimini desteklemek isteyen Adalet Bakanlığı, kendisini 1956 senesinde yurt dışı incelemeleri için Fransa'ya göndermiştir. Paris bünyesinde tam bir yıl boyunca çeşitli hukuki sistemler üzerinde araştırmalar ve incelemeler gerçekleştiren Onar, edindiği evrensel vizyonla ülkesine geri dönmüştür. Takvimler 16 Ağustos 1960 tarihini gösterdiğinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı Yardımcılığına naklen tayin edilerek yüksek yargı basamaklarını hızla tırmanmaya başlamıştır. Bu görevin hemen sonrasında, 18 Ağustos 1962'de Anayasa Mahkemesi Geçici Raportörlığı ile taçlanan yeni bir döneme adım atmıştır. Yüksek mahkeme bünyesinde uzun yıllar titizlikle yürüttüğü bu kritik vazifeyi, Danıştay Üyeliğine seçildiği 1973 yılına dek aralıksız sürdürmüştür. Danıştay bünyesindeki verimli çalışmaları esnasında hukuki birikimini cömertçe sergileyen Onar, üç yıl boyunca Uyuşmazlık Mahkemesi üyeliği sorumluluğunu da üstlenerek yüksek yargının farklı organlarında iz bırakmıştır.
Anayasa Mahkemesi Başkanlığı ve Sonrası
Orhan Onar’ın uzun ve başarılarla dolu kariyerinin en tepe dönemi, ülkenin en yüksek yargı organı olan Anayasa Mahkemesi çatısı altında şekillenmiştir. Yıllarca büyük bir özveriyle sürdürdüğü raportörlük deneyiminin ardından, 27 Mart 1980 tarihinde Anayasa Mahkemesi Asil Üyeliğine seçilerek bu saygın kurumun ana karar mekanizmalarından biri olmuştur. Yüksek mahkemedeki hukuki birikimi, derin adalet anlayışı ve seçkin duruşu, kendisini 28 Temmuz 1986'da Anayasa Mahkemesi Başkanlığı gibi ülkenin en onurlu makamlarından birine taşımıştır. Başkanlık koltuğunda iki yıla yakın bir süre boyunca üstün bir adalet anlayışıyla görev yapan Onar, 1 Mart 1988 tarihinde yaş sınırı nedeniyle bu kurumdan emekliye ayrılmıştır.
Ancak onun zengin devlet tecrübesinden faydalanılmaya devam edilmek istenmiştir. Bu doğrultuda, 1989 yılında Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanlığı görevine getirilen deneyimli hukukçu, en üst düzeyde devlete rehberlik etmeyi sürdürmüştür. Ömrünü tamamen Türk hukuk sisteminin gelişimine, inşasına ve korunmasına vakfeden bu usta hukukçu, 26 Ekim 2009 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yummuştur.
Orhan Onar'ın üstün başarılarla dolu hukuk yolculuğunun temel köşe taşları şu şekildedir:
- 1943 yılında Galatasaray Lisesi bünyesindeki eğitimini tamamlaması,
- 1947 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi diplomasını alması,
- 1956 yılında Fransa'da bir yıl süresince mesleki incelemelerde bulunması,
- 1973 yılında yüksek yargının önemli organlarından Danıştay Üyeliği görevine getirilmesi,
- 1986 senesinde yargı dünyasının zirvesi olan Anayasa Mahkemesi Başkanlığı unvanını elde etmesi.