İslami madeni paralar alanında gerçekleştirdiği özgün çalışmalarla tanınan Türk nümismat Ömer Diler, 1945 yılında dünyaya geldi. Aslen kimya mühendisliği eğitimi alan araştırmacı, hayatının dönüm noktasını oluşturan 1972 yılında, kendisine nadide bir Osmanlı altın parası hediye edilmesiyle birlikte nümismatik dünyasına tamamen adım attı. Bu değerli armağan, onun nümismatik serüvenini başlattı.
Kimya Mühendisliğinden Sikkelerin Dünyasına
Ömer Diler, akademik altyapısını kimya mühendisliği alanında tamamlamış olmasına karşın, madeni paraların dünyasına karşı hissettiği büyük tutkunun peşinden giderek kısa sürede araştırmalarıyla dikkatleri üzerine çekmeyi başardı. Nümismatiğe duyduğu bu derin ilgi, onu sadece yerel düzeyde değil, uluslararası alanda da önemli bir konuma taşıdı. Türk Nümismatik Derneği için çok sayıda bilimsel makale kaleme alan araştırmacı, akademik üretkenliğini her geçen gün artırdı. Ayrıca Amerikan Nümismatik Derneği bünyesinde katkıda bulunan editörler arasında yer alarak çalışmalarını küresel bir boyuta ulaştırdı.
Nümismatik Alandaki Eserleri ve Katkıları
Araştırmacının yayın dünyasındaki ilk büyük adımlarından biri 1981 yılında atıldı. Ömer Diler, bu tarihte Garo Kürkman ile ortak bir çalışma yürüterek Alâiye Beyliği sikkelerini konu alan bir kitap yayımladı. Bu başarılı ortaklığın ardından çalışmalarını sürdüren Diler, 2001 senesinde Şehir Lakapları adını taşıyan önemli bir esere imza attı. Söz konusu çalışma, İslami darphane kentlerinin doğru yazılışı ve coğrafi konumları hakkında bilim dünyasına çok değerli bilgiler sundu. Dönemin şartları göz önüne alındığında, bu eser kısa sürede alanında temel bir başvuru kaynağı kimliği kazandı.
Ömrünü Adadığı Son Başyapıtı: İlhanlılar
Diler, 1993 yılında Cüneyt Ölçer'in tavsiyesiyle yeni bir projeye başladı. İlhanlı devleti sikkelerini bütün yönleriyle ele alan bu geniş soluklu çalışma, araştırmacının ömrünün son on iki yılını kapsayan büyük bir çabayla sürdürdü.
Bu proje oldukça geniş bir coğrafi dağılıma sahipti. Proje kapsamında detaylıca incelenen başlıca coğrafyalar şunlardır:
- İran ve Anadolu topraklarının büyük kısmı
- Kafkasya ve Mezopotamya bölgeleri
- Orta Asya sınırları
Araştırmacı, bu devasa coğrafyada faaliyet gösterdiği onaylanmış 250'den fazla darphaneyi titizlikle inceledi. Ne var ki 2005 yılında amansız akciğer kanseri hastalığı nedeniyle vefat ettiğinde, bu kıymetli eser henüz tamamlanmamıştı. Ömer Diler'in geride bıraktığı bu mirası tamamlamak, eşi Emine Nur, yakın çalışma arkadaşı Garo Kürkman ve Bremenli uzman nümismat Johann-Christoph Hinrichs'e düştü. Ekibin yürüttüğü titiz düzenleme faaliyetlerinin ardından, \"İlhanlılar: İran Moğolları'nın madeni paraları\" isimli kitap 2006 yılında okuyucuyla buluştu. Hem Türkçe hem de İngilizce dil seçenekleriyle yayımlanan bu abidevi eser, içerisinde 838 adet teknik çizim ile yüksek kalitede çekilmiş on iki fotoğraf tabakası barındırmaktadır. Eser, günümüzde İlhanlı sikkeleri konusunda standart bir referanstır.