Türk edebiyatının ve basın dünyasının simge isimlerinden Mehmet Oktay Akbal, 20 Nisan 1923'te İstanbul'da dünyaya gelmiş ve ömrünü adadığı yazı yolculuğunu 28 Ağustos 2015'te Muğla'da tamamlamıştır. Birçok farklı edebi türde eser üretmesine rağmen hikaye yazarı kimliğiyle hafızalarda derin bir iz bırakan Akbal, uzun yıllar boyunca Cumhuriyet gazetesinde kaleme aldığı köşe yazılarıyla geniş kitlelerin sesi olmayı başarmıştır. O, sıradan insanların içsel dünyalarını ve günlük yaşamın sadeliğini, gazete köşelerine ve kitap sayfalarına kendine özgü içten bir üslupla taşımıştır.
Çocukluk Yılları ve Yazınsal Hayata İlk Adım
Yazarın köklü bir aileye uzanan hayat hikayesi, savcılık ve avukatlık mesleğini icra eden babası Salih Şahabettin Bey ile vali, yazar ve siyasetçi Ebubekir Hâzım Tepeyran'ın kızı olan annesi Vuslat Hanım'ın İstanbul'daki evinde filizlendi. Genç Oktay, ortaöğrenimine Kumkapı'da bulunan ünlü Saint Benoit Fransız Lisesi bünyesinde adım atsa da, bu süreci 1942 senesinde İstiklal Lisesi'nden mezun olarak tamamladı. Edebiyat tutkusuyla erken yaşta tanışan yazar, yükseköğrenim için İstanbul Üniversitesi bünyesindeki Hukuk ve Edebiyat fakültelerine devam etmesine rağmen, içindeki yazma arzusu nedeniyle bu eğitimlerini yarıda bırakmayı seçti. Onun yazma macerası aslında henüz ilkokul sıralarındayken çocuk dergilerine gönderdiği küçük öykülerle başlamıştı. Lise sıralarındayken, 1939 yılında kaleme aldığı bir hikayenin İkdam gazetesinde basılması, edebiyat dünyasındaki profesyonel yürüyüşünün de resmi başlangıcı oldu.
Büyük Dönüm Noktası ve Yazınsal Dönüşüm
Genç yazarın edebiyata bakış açısı, Sait Faik'in kaleme aldığı Semaver kitabıyla tanışmasının ardından köklü bir değişim gösterdi. Bu eser, onun hikayecilik anlayışının temel taşlarını yerine oturtan ve asıl edebi yönünü bulmasını sağlayan en önemli etkendir. Servet-i Fünûn (Uyanış) dergisinde görev aldığı dönemlerde edebiyat dünyasında alevlenen eski ve yeni tartışmalarında yenilikçi safı seçen Akbal, böylece sanat hayatının en verimli dönemini başlattı. Kendi anılarından, çocukluk dünyasından ve kenar mahallelerde yaşam mücadelesi veren sıradan insanların hikayelerinden beslendi. Toplumsal olayları doğrudan gözlemlemek yerine, daha çok kişisel hatıralara, düşlere ve içsel sorgulamalara dayanan duygusal öyküler üretti. Bu özgün üslup, edebiyat araştırmacıları tarafından olay odaklı değil, anıların etrafında şekillenen öznel metinler olarak nitelendirildi. Büyük beğeni toplayan ilk kitabı Önce Ekmekler Bozuldu, 1946 yılında okurlarla buluştuğunda geniş bir yankı uyandırdı. Bu sarsıcı başlangıcı, 1949 senesinde yayımlanan Aşksız İnsanlar takip etti.
Basın Dünyasındaki Kariyeri ve Çalışma Yaşamı
Oktay Akbal, yaşamını idame ettirebilmek adına erken dönemlerden itibaren basın sektöründe aktif olarak görev üstlendi. Memuriyet hayatına adım atarak 1947 ve 1951 yılları arasında Millî Eğitim Bakanlığı bünyesindeki Tercüme Bürosu'nda çalıştı. Ancak onun asıl geçim kaynağı her zaman gazetecilikti. Henüz 1939 ve 1940 yıllarında Yeni Sabah ile İkdam gazetelerinde çeşitli tercüme çalışmaları ve hikayeleri yayımlandı. 1944-1946 yılları arasında ise Vakit gazetesinin sayfalarında edebi eleştiriler ve kitap tanıtımları kaleme aldı. Dönemin önemli yayın organlarından Büyük Doğu dergisinde her hafta dünya genelindeki düşünce ve sanat gelişmelerini aktardığı köşeler hazırladı. Vatan gazetesinde 1951-1956 yılları arasında düzeltmen, sekreter ve yazı işleri müdürü gibi kritik roller üstlendikten sonra, 1956 yılında köşe yazarlığı kariyerine resmi olarak adım attı.
Köşe Yazarlığındaki Zirve ve Kültürel Mirası
Basın sektöründe edindiği tecrübeleri ulusal gazetelere taşıyan usta kalem, 1985 yılında sonra Hürriyet gazetesinde makaleler yayımladı. Devam eden süreçte Milliyet çatısı altında yazan Akbal, asıl sembolleştiği yer olan Cumhuriyet gazetesinde çok uzun bir süre köşe yazarlığı yaptı. Bu gazetede Evet/Hayır köşesini sürdürdü. Bu köşe, okuyucunun zihninde adeta bir marka haline geldi. Son yazısını ise 23 Mart 2014 tarihinde "Huzur" başlığı altında kaleme alarak aktif yazı hayatına nokta koydu. Oktay Akbal'ın edebi üretimleri sadece Türkiye sınırlarında kalmadı, uluslararası alanda da karşılık buldu. Bu kapsamda öne çıkan bazı yapıtları şunlardır:
- Garipler Sokağı ve Bizans Definesi adı popüler romanları Rusça diline çevrilmiştir.
- Yazarın beğenilen hikayelerinden Dondurmalı Sinema ise Sırpça dilinde yayımlanmıştır.
- Büyük yankı uyandıran Suçumuz İnsan Olmak isimli romanı, 1986 yılında yönetmenliğini Erdoğan Tokatlı'nın yaptığı başarılı bir sinema filmiyle beyaz perdeye uyarlanmıştır.