Cumhuriyet döneminin saygın edebiyat tarihçisi, şair ve eğitimcisi Nihad Sami Banarlı, Türk kültürüne eşsiz katkılar sunmuş değerli bir şahsiyettir. 18 Nisan 1907 tarihinde İstanbul'un tarihi semti Fatih'te dünyaya gözlerini açan Banarlı, köklü bir aile mirasını devralmıştır. Yazar, hayatı boyunca Türkçenin güzelliklerini korumak ve genç nesillere edebiyat sevgisi aşılamak gayesiyle hareket etmiştir. Hazırladığı ders kitapları, edebi incelemeleri ve abidevi edebiyat tarihi çalışmalarıyla kültür dünyamızda derin izler bırakmıştır. Eğitimcilik ve yazarlıkla geçen ömrü, 13 Ağustos 1974'te yine doğduğu şehir olan İstanbul'da son bulmuştur.
Köklerden Gelen Edebi Miras ve Eğitim Yılları
Banarlı'nın aile geçmişi, Fatih Sultan Mehmed'in tarihi Trabzon seferine katılarak ordunun alemdarlığını üstlenen ve fethin akabinde o bölgeye yerleşen köklü bir sülaleye kadar uzanmaktadır. Babası Mutasarrıf İlyas Sami Bey ile annesi Hafize Nadire Hanım'dır. Hem dedesi hem de babası, Osmanlı bürokrasisinde önemli görevler almış, edebiyatla yakından ilgilenmiş şahsiyetlerdir. Edebi meşgalelerin yoğun olduğu bir evde büyümek, onun sanata ilgisini erken yaşta uyandırmıştır. Yazar, asıl aile soyadı olan "Somyarkın" yerine, babasının ve annesinin ebedi istirahatgahlarının bulunduğu Tekirdağ'ın Banarlı köyünden esinlenerek "Banarlı" soyadını kullanmayı hayatı boyunca tercih etmiştir.
Eğitime olan ilgisi çocukluk yıllarından gelmektedir. Eğitim hayatına İstanbul'da başlayan Banarlı, 1924 yılında Vefa Sultanisi Orta Kısmı'ndan mezun olmuştur. Ardından 1927 senesinde İstiklal Lisesi'ni bitirerek yükseköğrenimine başlamıştır. İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu'na kaydolan genç yazar, aynı zamanda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne de devam etmiştir. 1930 yılında Darülfünun Edebiyat Şubesi'nden, dönemin büyük ilim insanı Mehmet Fuat Köprülü nezaretinde hazırladığı teziyle başarıyla mezun olmuştur.
Edirne'den İstanbul'a Uzanan Kürsü Mesaisi
Diplomasını aldıktan hemen sonra öğretmenlik vazifesiyle Edirne'ye gönderilmiştir. Bu onun ilk öğretmenlik deneyimiydi. 1929-1934 yılları arasında Edirne Lisesi ile kentteki Kız ve Erkek Öğretmen okullarında edebiyat dersleri vermiştir. Trakya'daki bu ilk görev döneminin ardından tekrar İstanbul'a dönüş yapmıştır. İstanbul'da 1947 yılına kadar sırasıyla Kabataş Lisesi, Galatasaray Lisesi, Boğaziçi Lisesi, Şişli Terakki Lisesi ve Işık Lisesi'nde edebiyat öğretmenliği görevlerini özveriyle sürdürmüştür.
1947 yılında İstanbul Eğitim Enstitüsü bünyesinde çalışmaya başlayan Banarlı, 1950 yılından itibaren ise eğitim gördüğü eski okulu olan İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu'nun kadrosuna katılarak dersler vermiştir. 1957 yılında bu seçkin yükseköğretim kurumunun müdürlüğüne atanmıştır. Okuldaki idari ve akademik sorumluluklarının yanı sıra 1959-1962 yılları arasında İslami Türk Edebiyatı derslerini de yürütmüştür. Eğitim camiasına kırk yıla yakın süre hizmet ettikten sonra, 1969 yılında resmi olarak emekliye ayrılmıştır.
Yazı Hayatının Durakları ve Çalışmaları
Edebi faaliyetlerine henüz ortaokul sıralarındayken başlayan Banarlı'nın çok yönlü bir yazı hayatı bulunmaktaydı. Şiirlerini hece ve aruz vezinleriyle kaleme almış; oyun, hikaye ve deneme türlerinde de değerli eserler üretmiştir. Mesleğinin ilk yıllarında Altı Ok, Orhun, Ötüken ve Atsız gibi dergilerde şiir ve makaleleri neşredilmiştir. Daha sonraki dönemlerde ise Ülkü, Yahya Kemâl Mecmuası, Hayat Tarih Mecmuası, Meydan ve Kubbealtı Akademi Mecmuası gibi prestijli yayınlarda edebi sohbetleri, makaleleri ve inceleme yazıları sıklıkla yayımlanmıştır. Ayrıca Hürriyet, Akşam ve Yeni Sabah gazetelerinde geniş kitlelere hitap eden edebi makaleler ve sohbet yazıları yazmıştır.
Yazarın oyun yazarlığı da dönemin kültür ortamında büyük takdir toplamıştır. Milli Eğitim Bakanlığı'nın düzenlediği yarışmada ödül kazanan Kızıl Çağlayan ve Yuvanın Şarkısı adlı manzum oyunları, 1933 yılında bakanlık yayınları arasında basılmıştır. Bu eserlerden Kızıl Çağlayan, 1958 senesinde yönetmen Nejat Saydam tarafından "Bu Vatan Bizimdir" ismiyle sinemaya uyarlanmıştır. Banarlı, 1949 yılında ise Hürriyet gazetesinde tefrika edilen "Bir Güzelliğin Romanı" eseriyle edebiyatseverlerin karşısına çıkmıştır.
Türkçenin Sırları ve Edebi Kurumlar
Banarlı'nın geniş kitleler tarafından sevilmesini sağlayan en meşhur eseri Türkçenin Sırları olmuştur. Bununla birlikte liseler için hazırladığı edebiyat kitapları ve abidevi nitelikteki Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, Türk edebiyatı araştırmalarında temel başvuru kaynağı haline gelmiştir. Yazar, eğitimciliğinin yanında Türk kültürüne kurumsal düzeyde de hizmet etmek amacıyla pek çok cemiyette etkin görevler üstlenmiştir. 1953 yılında kurulan İstanbul Fetih Cemiyeti'ne üye olmuş ve buraya bağlı İstanbul Enstitüsü'nde müdürlük yapmıştır. Yakın dostu Yahya Kemal Beyatlı'nın vefatından... 1958'de Yahya Kemal Enstitüsü'nün yayın faaliyetlerini yönetmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki 1000 Temel Eser ve Çağdaş Türk Yazarları komisyonlarında üye ve başkan olarak çalışmıştır. 1971 yılında kurulan Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı'nın Edebiyat Kolu Başkanlığı ile Akademi Dergisi müdürlüğünü ömrünün sonuna kadar yürütmüştür. Türkçeye sevdalı bu kıymetli kalem, 13 Ağustos 1974 tarihinde İstanbul'da 67 yaşında hayata gözlerini yumuştur.
Nihad Sami Banarlı'nın edebiyat dünyasına kazandırdığı en önemli eserlerden bazıları şunlardır:
- Türkçenin Sırları: Dilimizin güzelliklerini ve gücünü ortaya koyan deneme kitabı.
- Resimli Türk Edebiyatı Tarihi: Türk edebiyatı tarihini geniş kitlelere sevdiren iki ciltlik anıtsal çalışma.
- Kızıl Çağlayan ve Bir Yuvanın Şarkısı: Yazara birincilik ödülü getiren manzum tiyatro oyunları.
- Yahya Kemal Yaşarken ve Yahya Kemal'in Hatıraları: Büyük şair Yahya Kemal'in edebi mirasını aydınlatan monografiler.
- Bir Güzelliğin Romanı: Hürriyet gazetesinde tefrika edilen başarılı kurgu eseri.