Cumhuriyet döneminin önde gelen şarkiyatçılarından olan Nihad Mazlum Çetin, şark dilleri ve edebiyatları alanındaki yetkinliğiyle tanınan, 1924 yılında doğan ve ömrünü Doğu kültürünün inceliklerini araştırmaya adamış önemli bir Türk akademisyendir. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde aldığı Türkoloji eğitiminin ardından yurdun çeşitli bölgelerinde öğretmenlik ve idarecilik yapan Çetin, akademik basamakları hızla tırmanarak Arap ve Fars filolojisi alanında kalıcı eserler üretmiştir. Yaşamı boyunca İslam Ansiklopedisi gibi devasa projelerin mutfağında yer alan değerli bilim insanı, 26 Haziran 1991 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur. Onu bugün hâlâ şarkiyat çalışmalara ışık tutan titiz tezleri ve yetiştirdiği öğrencileriyle hatırlıyoruz.
Anadolu Sınıflarından Üniversite Kürsülerine
Gençlik yıllarında yükseköğrenim için Yüksek Muallim Mektebi'ne kaydolan Nihad Mazlum Çetin, aynı dönemde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türkoloji Bölümü'nde derslere başladı. Buradaki zorlu eğitim sürecini 1948 senesinde başarıyla tamamlayan genç mezunun ilk durakları Anadolu'daki eğitim yuvaları oldu. Mezuniyetinin hemen ardından Adana'daki Düziçi Köy Enstitüsü'nde Türkçe ve edebiyat öğretmeni olarak göreve başladı. Ardından Kayseri Lisesi'ne tayin edilerek buradaki genç zihinlere edebiyat sevgisi aşılamaya devam etti. Kayseri'deki görev sürecinde yalnızca öğretmenlikle yetinmeyip idari sorumluluklar da üstlendi ve Kayseri İmam-Hatip Okulu müdürü olarak hizmet verdi. Bu saha deneyimleri, onun gelecekteki yöneticilik ve eğitimcilik vasıflarını biçimlendirdi.
Akademik dünyaya duyduğu büyük tutku, onu 1953 senesinde yeniden İstanbul'a çekti. Mezun olduğu fakültenin Arap-Fars Filolojisi Kürsüsü tarafından açılan asistanlık sınavına girdi. Üstün bir başarıyla bu sđnavı kazanarak üniversite kadrolarına dahil oldu. Bu adım, Çetin'in ömrünün sonuna kadar sürecek olan üniversite kariyerinin de resmen başlangıcıydı. Asistanlık yıllarında kütüphanelerde geceli gündüzlü çalışan Nihad Mazlum Çetin, kısa sürede doğu filolojisi çevrelerinde adını duyurmaya başladı.
Akademik Yükseliş ve Seçkin Eserleri
Fakültedeki çalışmalara kendini adayan araştırmacı, 1958 yılında ilk büyük bilimsel başarısına ulaştı. Klasik dönem Arap dilbilimcisi Ebu Hatim es-Sicistani üzerine yoğunlaştı. Bu doğrultuda hazırladığı Abū Ḥātim as-Sicistānī ve Kitāb al-Muḍakkar wa’l-muʾannaṯ’i başlıklı teziyle doktor unvanını aldı. Bu çalışma, alanında önemli bir kaynak olarak kabul gördü. Durmaksızın üretmeye devam eden başarılı akademisyen, 1964 senesinde doçentlik unvanı için yeni bir tezi savunmaya hazırlandı. Arap edebiyatı antolojileri ve dilcileri üzerine çalıştığı bu aşamada, Abū Muḥammad ʿAbdallāh al-ʿAbdalakānī ve Kitāb Ḫamāsat aẓ-ẓurafā’ min Aşʾār al-Muḥdaṯīn wa’l-Qudamā Adlı Eseri adını taşıyan eserini sunarak doçent oldu. 1971 yılına gelindiğinde ise gösterdiği üstün bilimsel çaba ve birikimle profesörlük kadrosuna atandı.
Akademik görevlerinin yanı sıra çeşitli kurumlarda da yöneticilik rolleri üstlenen Prof. Dr. Çetin, 1965 ile 1967 yılları arasında İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü'nde müdür olarak görev aldı. Buradaki iki yıllık müdürler döneminde, kurumun eğitim kalitesinin artmasına ve genç araştırmacıların yetiştirilmesine katkı sağladı. Onun yöneticiliği, sadece idari işlerle sınırlı kalmayıp, eğitim programlarının zenginleştirilmesini de kapsıyordu.
Ünlü Şarkiyatçının Ühstlendiği Vazifeler
- Adana Düziçi Köy Enstitüsü ve Kayseri Lisesi bünyesinde edebiyat öğretmenliği yapmıştır.
- Kayseri İmam-Hatip Okulu ve İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü'nde müdür olarak yöneticilik üstlenmiştir.
- İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arap-Fars Filolojisi Kürsüsü'nde asistanlıktan profesörlğe kadar yükselmiştir.
- İslam Ansiklopedisi'nin hazırlık sürecinde tahrir heyeti üyesi ve yazar olarak uzun yıllar emek vermiştir.
İslam Ansiklopedisi ve Son Yılları
Prof. Dr. Nihad Mazlum Çetin'in bilim dünyasına sunduğu en büyük hizmetlerden biri de uzun soluklu bir ansiklopedi projesinde gerçekleştirdiği çalışmalardır. Üniversitede göreve başladığı dönemlerden itibaren, Milli Eğitim Bakanlığı ile Edebiyat Fakültesi ortaklığında hazırlanan ünlü İslam Ansiklopedisi'nde görev aldı. Bu büyük yayında hem tahrir heyeti üyesi hem de yazar (müellif) olarak 1986 yılına kadar aktif şekilde çalıştı. Ansiklopedinin yayın kalitesinin korunması ve maddelerin ilmî tutarlılığı için yıllarını veren Çetin, bu süreçte Türk şarkiyatçılığının en önemli referans kaynağının şekillenmesinde başrolde yer aldı.
Akademik hayatının sonuna yaklaşırken de kütüphanesinden ve öğrencilerinden kopmayan değerli hoca, 26 Haziran 1991 günü hayata veda etti. Vefatının ardından, İstanbul'un en önemli ve tarihi kabristanlarından biri olan Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi. Nihad Mazlum Çetin, geride bıraktığı derinlikli araştırmaları, kaleme aldığı ansiklopedi maddeleri ve doğu filolojisine yaptığı katkılarla Türk akademik dünyasındaki saygın yerini korumaya devam etmektedir.