Nezihe Meriç, 1924 yılında Gemlik’de dünyaya gelmiş; öykü, roman, oyun ve çocuk kitaplarıyla Türk edebiyatının 1950 kuşağını şekillendiren kadın yazarların en başta gelenidir. Kadın ve çocuk sorunlarını işleyiş biçimi, 1970’lerin siyasi kaosunu öyküleştirmedeki cesur üslubu ve aldığı hapis cezasıyla ödün vermez tavrı onu Türk edebiyat tarihinde ayrıcalıklı bir konuma taşımıştır. 18 Ağustos 2009’da İstanbul’da hayata gözlerini yumdu.
Yetişme Yılları ve Eğitim
Babası karayolu mühendisi Halis Bey, annesi Fatma Muattar Hanım olan Meriç’in çocukluğu Anadolu’nun pek çok kentinde geçti. Ortaöğrenimine Kırşehir’de başladı; liseyi 1943’te Eskişehir Lisesi’nde bitirdi. Ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde önce Türkoji, ardından Felsefe bölümünde okudu; ancak 1945’te öğrenimini yarıda bırakarak ayrıldı. Bu yıllarında Verda Ün’den piyano dersleri de alan yazar, sonraki sekiz yılını Heybeliada İlkokulu’nda müzik öğretmeni olarak geçirdi. Öğretmenlik, ona Anadolu insanını yakından gözlemleme fırsatı tanıdı; bu deney bu gün kalıplara sığmayan öykü evreninin temellerini attı.
Edebiyat Hayatı ve Dost Dergisi
Meriç’in ilk yazısı, Ümit başlığıyla 15 Şubat 1945’te İstanbul Dergisi’nde N. Ufuk imzasıyla çıktı. İlk öyküsü Bir Şey, Seçilmiş Hikayeler Dergisi’nde; ikinci öyküsü Ümit Fakirin Ekmeği ise Yeditepe dergisinde yayımlandı. Derginin sahibi Salim Şengil, onun öykülerinden oluşan özel bir sayı çıkardı; iki yazar 1956’da evlendi. Bu evlilikten 1962’de Aslı adlı bir kızları oldu.
1952–72 yılları arasında Dost Dergisi ve Dost Yayınları’nı yönetti. Dost Yayınları bünyesinde Nazım Hikmet’in bir kitabını yayımladıkları için hapis cezasına çarptırıldı ve 1968—1974 arasında kaçak yaşadı. 1974 genel afıyla özgürlüğüne kavuştu ve İstanbul’a yerleşti. İlk öykü kitabı Bozbulanık’ı on dört öyküyle birlikte 1953’te yayımladı; bu kitap Türk öykücülüğünde önemli bir kırılma noktası olarak kabul edilir.
Romanlar, Oyunlar ve Ödüller
1960 yılında ilk romanının taslak çalışmaları için Polenezköy’de yirmi beş gün kaldı. Bu çalışmanın ürünü olan Korsan Çıkmazı, 1962 Türk Dil Kurumu Ödülü’ne layık görüldü. 1967’de kaleme aldığı oyun Sular Aydınlanıyordu, yıllar içinde Devlet Tiyatroları ve İstanbul Şehir Tiyatroları’nda defalarca sahnelendi. Göç sorununu işleyen Sevdican, Vestfelaya Eyalet Tiyatrosu’nun repertuvarına girerek Almanya’da dört yıl boyunca oynaylı; Çın Sabahta ise Ankara ve İstanbul tiyatrolarında seyirciyle buluştu.
Karın 00 yıllarında üretkenliğini sürdüren Meriç, aşağıdaki ödülleri aldı:
- 1990 Sait Faik Armağanı — Bir Kara Derin Kuyu
- 1998 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü — Yandırma
- 2007 Mersin Kenti Edebiyat Ödülü
Türk edebiyatının ilk kadın öykücüleri arasında yer alan Meriç, kalemine yüklediği toplumsal sorumluluk duygusu ve tavizsiz durumuyla kendisinden sonra gelen kadın yazarlara geniş bir kapı aralamıştır.