Fatma Nezihe Araz, modern Türkiye'nin entelektüel dünyasında oyun yazarlığı, araştırmacılığı ve özgün gazeteciliği ile derin izler bırakmış seçkin bir kalemdir. 11 Mayıs 1920 tarihinde Konya'da dünyaya gelen bu değerli aydın, Anadolu'nun köklü manevi kültürünü çağdaş bir bakış açısıyla harmanlayarak edebiyatımıza kazandırdığı tiyatro eserleri, senaryolar ve biyografilerle tanınmıştır. Cumhuriyet döneminin ilk kadın gazetecilerinden biri olan Araz, kalemiyle toplumsal hafızayı diri tutarken tasavvuf dünyasına yönelik araştırmalarıyla da geniş kitlelere ulaşmıştır. Edebiyat ve basın dünyasına sunduğu eşsiz katkılarla hafızalara kazınan yazar, 89 yıllık ömrünü yazmaya ve üretmeye adamıştır.
Akademiden Dergaha Uzanan Arayış Yılları
Nezihe Araz, eğitim hayatına büyük önem veren bir ailede büyüdü. Annesi Müzeyyen Hanım, babası ise Konya Ziraat Bankası Müdürü ve Ankara eski milletvekili Rıfat Araz'dı. Kalabalık bir aile ortamında yetişen Nezihe'nin Vecihe adında bir kız kardeşi ve babasının ilk evliliğinden olan altı üvey kardeşi bulunuyordu. Lise eğitimini 1941 yılında Ankara Kız Lisesi'nde tamamladıktan sonra yükseköğrenim için Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü'nü tercih etti. 1946'da mezun olan Araz, akademik kariyerine hocası Doç. Dr. Behice Boran'ın asistanı olarak başladı. Üniversite yıllarında aktif bir duruş sergileyen ve sol eylemlerde yer alan genç araştırmacı, Behice Boran'ın 1948 yılında görevden uzaklaştırılması üzerine akademiyi bıraktı. Doktora yapmak amacıyla İstanbul'a giden Araz, burada hayatının seyrini tamamen değiştiren Kenan Rıfai ile tanıştı. Tasavvuf felsefesine duyduğu derin ilgi, onu Rıfai Dergahı'na yönlendirdi ve Kenan Rıfai'nin sohbet halkasına dahil oldu. Felsefe eğitiminden mistik bir dünyaya geçişi, Kenan Rıfai'nin hoşgörülü, entelektüel ve modern tasavvuf anlayışında gizliydi. Zira Rıfai; tasavvufu sadece ahlak, vahdet-i vücud ya da aşktan ibaret görmüyor, hayatın tam merkezine yerleştiriyordu. Bu felsefi bağ, 1950 yılında Kenan Rıfai'nin vefatıyla yarım kalsa da Araz'ın yazın dünyasının temel taşını oluşturdu.
Basın Dünyasında Yarım Asırlık Serüven
Akademik hayattan sonra rotasını basın sektörüne çeviren Nezihe Araz, gazetecilik kariyerine 1952 yılında Resimli Hayat dergisinde adım attı. Ardından aynı kadroyla kurulan efsanevi Hayat dergisinin mutfağında yer aldı. Meslek hayatını 2007 yılına kadar kesintisiz sürdüren usta gazeteci, birçok yayında fıkra yazarı, muhabir ve araştırmacı olarak görev yaptı. Havadis ve Yeni Sabah gibi dönemin etkili gazetelerinde çalıştı. Gazeteci dostu Hakkı Devrim ile birlikte Meydan Mecmuası'nı yayımlayarak yayıncılık dünyasında ses getiren adımlar attı. Bu ortaklık, Meydan Larousse ve Türkiye (1923-1974) ansiklopedilerinin yanı sıra Kaynak Yayınları'nın da yayın kurullarında aktif görev almasıyla devam etti. 1980'li yıllarda ise TRT ekranlarında yayınlanan "Hanımlar Sizin İçin" programını hazırlayıp sunarak televizyonculuk alanında juga başarısını kanıtladı. Yarım asrı aşan basın yolculuğunda röportajları ve titiz araştırmalarıyla Türk basınının saygın isimleri arasında yerini aldı.
Edebi Eserleri ve Sahne Sanatlarına Katkıları
Nezihe Araz, üretken bir yazar olarak edebiyatın farklı alanlarında çok sayıda eser üretti. 1959'da yayımlanan ve elli önemli şahsiyetin hayatını ele alan Anadolu Evliyaları kitabı, okurlardan yoğun ilgi görerek satış rekorları kırdı. İslam tarihi, peygamberler ve mutasavvıflar üzerine kaleme aldığı kitaplar, onun manevi dünyaya olan bağlılığının en somut göstergeleri oldu. Aynı zamanda tiyatro sahnelerine de yönelen yazarın kaleme aldığı oyunlar Devlet Tiyatroları'nda izleyiciyle buluştu. Kadınların savaşlardaki dramını ve tarihi şahsiyetleri konu edinen eserleriyle tiyatro dünyasının prestijli ödüllerinden Afife Jale ve Avni Dilligil ödüllerine layık görüldü. Türk sinemasının klasikleri arasına giren birçok yapıtın senaryosunu yazarak beyaz perdede de varlık gösterdi. Modern bir yaşam sürmesine rağmen inanç dünyasını hayatının merkezinde tutan Araz, hayatı boyunca kendi inanç pratiklerini özgürce yaşadı. Ömrünün son dönemini Alzheimer hastalığı ile mücadele ederek İstanbul Maltepe Huzurevi'nde geçiren usta yazar, 25 Temmuz 2009'da aramızdan ayrıldı.
Edebi Mirası ve Kazandığı Ödüller
Nezihe Araz, uzun ve verimli sanat hayatı boyunca pek çok ödülle onurlandırılmıştır. Kazandığı başlıca ödüller şunlardır:
- 1987 - Kültür Bakanlığı En İyi Tiyatro Yazarı Ödülü
- 1988 - İsmet Küntay Tiyatro Ödülü
- 2003 - Burhan Felek Basın Hizmet Ödülü
- Afife Jale Tiyatro Ödülü
- Avni Dilligil Tiyatro Ödülü
Yazarın zengin külliyatından öne çıkan bazı eserler ise şunlardır:
- Şiir: Benim Dünyam (1950), Yalnız Ağaç (1998)
- Biyografi ve Araştırma: Fatih'in Deruni Tarihi (1953), Anadolu Evliyaları (1959), Dertli Dolap (1961), Mustafa Kemal'le 1000 Gün (1993), Kırk Pencereli Konak (1994)
- Tiyatro Oyunları: Bozkır Güzellemesi, Öyle Bir Nevcivan, Savaş Yorgunu Kadınlar, Ballar Balını Buldum
- Sinema Senaryoları: O Kadın, Ekmek Kavgası, İhtiras Fırtınası, Hanım, Bir Kırmızı Gül