Türkiye'nin çok sesli müzik serüvenine yön veren en önemli isimlerden biri olan Devlet Sanatçısı Nevit Kodallı, özellikle ses ve sahne yapıtlarıyla adını geniş kitlelere duyurmuştur. 12 Ocak 1925 tarihinde Mersin'de dünyaya gözlerini açan ünlü besteci, Cumhuriyet döneminin müzikal kimliğinin oluşmasında öğretmenlik ve şeflik rolleriyle çok kritik katkılar sağlamıştır. Sanatçının en çok hatırlanan anıtsal çalışması, Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşının Anıtkabir'e nakledilmesi töreninde yankılanan Atatürk Oratoryosu'dur. Genç Cumhuriyet'in sesini dünyaya duyuran bu değerli müzik insanı, ömrünü adadığı sanat yolculuğunu 1 Eylül 2009'da yine doğduğu şehir olan Mersin'de tamamlamıştır.
Mersin'den Ankara'ya İlk Notalar
Usta sanatçı, Mersin'de beş çocuklu bir ailede doğdu. Babası Ziraat Bankası müdürü Rıfat Bey, annesi ise Girit kökenli Melek Hanım'dı. İlk müzik eğitimini, keman ve viyolonsel çalan ağabeyi olan Hayri Kodallı'dan aldı. Müzikal yeteneğinin gelişiminde ortaokuldaki öğretmeni İrfan Sarmer rehberlik etti. Mersin'de ortaokulu bitiren Kodallı, 1939'da Ankara Devlet Konservatuvarı Kompozisyon bölümüne kaydoldu.
Konservatuvarda Necil Kazım Akses ile kompozisyon, Ferhunde Erkin ile piyano üzerine yoğunlaştı. Teori ve müzik tarihi derslerini Praetorius ile Alnar'dan aldı. Konservatuvar yıllarında beste yapmaya başlayan sanatçının seslendirilen ilk yapıtı 1942 tarihli piyano için 'Ballad' adlı eseriydi. Bu eseri aynı yıl Bülent Arel yorumladı. Asıl çalgısı piyano olmasına rağmen eğitim sürecinde viyola, alto saksafon ve bağlama gibi farklı enstrümanları da çalmayı öğrendi. 1945 yılında sınav için yazdığı 'Yaylı Çalgılar İçin Altılı' ertesi sene Ankara Radyosu'nda seslendirildi. Öğrencilik yıllarında ayrıca büyük senfoni için 'Do Majör Senfoni' (1946) adlı yapıtı ile yedi farklı şiir üzerine kurduğu '7 poem' (1947) isimli eserini besteleyerek yaratıcılık sınırlarını zorladı.
Paris Yılları ve Avrupa Sahnesi
Konservatuvarın ileri devresini 1947'de tamamlayan besteci, ertesi yıl Millî Eğitim Bakanlığı'nın Avrupa Konkuru'nda birinci olarak devlet bursuyla Fransa'ya gitti. Paris'teki Ecole Normale de Musique bünyesinde Arthur Honegger'den kompozisyon, Jean Fournet'den orkestra şefliği dersleri aldı. Nadia Boulanger'den de özel dersler aldı.
Paris'te son derece verimli bir dönem geçiren sanatçının 1946 yılında bestelediği orkestra suiti, 1948 yılında Prag Senfoni Orkestrası tarafından seslendirilerek büyük başarı kazandı. Fransa'da tamamladığı '1. Senfoni' 1950'de Ankara'da Cumhur Filarmoni Orkestrası tarafından, yine aynı yıllarda şan ve piyano için bestelediği 'Pastiches' (Benzetmeler) eseri ise Paris Radyosu'nda Aydın Gün tarafından yorumlandı. Aynı süreçte 'Yaylı Çalgılar için Sinfonietta' adlı yapıtı, 1950 yılında Darmstadt Opera Orkestrası tarafından seslendirildi. Eğitmeni Ferhunde Erkin'e ithaf ettiği piyano parçasını 1950'de tamamlayan Kodallı, ulu önder Atatürk için bir eser üretmeyi planlıyordu. Bu doğrultuda edebiyat öğretmeni Cahit Külebi'den talep ettiği oratoryo metni eline ulaştığında, 1951 yılının sonlarında besteyi tamamlamış oldu.
Yurda Dönüş ve Sanatla Geçen Yıllar
1953 yılında Türkiye'ye geri dönen Nevit Kodallı, Ankara Devlet Konservatuvarı'nda kompozisyon öğretmenliği görevine atandı. O yıl, Atatürk'ün naaşının nakil törenleri sırasında Cahit Külebi'nin şiiri üzerine bestelediği 'Atatürk Oratoryosu' ilk kez seslendirildi. Okuldaki hocalık görevini 1994 yılına kadar gururla sürdüren usta sanatçı, Turgay Erdener gibi birçok değerli çağdaş Türk bestecisini yetiştirdi. Ayrıca 1989-1993 yıllarında bölüm başkanlığı yaptı.
1954 yılında Yapı Kredi Bankası'nın açtığı yarışmayı şan ve piyano için bestelediği '2 Lied' eseriyle kazanmayı başardı. Aynı yıl Orhan Asena'nın Gılgamış Destanı'ndan esinlenerek yazdığı, Cüneyt Gökçer'in sahneye koyduğu 'Tanrılar ve İnsanlar' tiyatrosuna sahne müziği yazdı. Aynı dönemde Ankara Devlet Opera ve Balesi'nde orkestra şefliği yaptı.
Konservatuvardaki görevinden 1955 yılında geçici olarak izin alarak Ankara Devlet Tiyatrosu bünyesinde çalışmaya başladı. Burada görev yaptığı süre boyunca yaklaşık 250 farklı sahne müziği yazıp bunları yöneterek opera besteciliği için büyük deneyim elde etti. Müzik kariyerine 1955-1991 yılları arasında Ankara Devlet Opera ve Balesi'ndeki şeflik faaliyetleriyle devam eden Kodallı, kurumda idari sorumluluklar da üstlenerek 1971-1981 yılları arasında Devlet Balesi'nde yönetmenlik yaptı.
Nevit Kodallı'nın ülke genelinde geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan başlıca yapıtları şunlardır:
- Atatürk Oratoryosu (1953)
- Gılgamış Operası
- Van Gogh Operası
- Hürrem Sultan Balesi