Nail Memik, 1916 yılında Safranbolu’da doğmuş, uzun yıllar boyunca Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde vali ve kaymakam olarak görev yapmış, aynı zamanda tarihçi ve şair kimliğiyle de tanınmış çok yönlü bir Türk bürokratıdır. Anadolu’nun farklı köşelerinde mülki amirlik yaparken, kültürel değerlere ve tarihe olan ilgisini hiçbir zaman kaybetmemiştir. Yazdığı şiirler, rubailer ve geniş kapsamlı tarih araştırmalarıyla Cumhuriyet döneminin entelektüel devlet adamı profilini başarıyla temsil etmiştir. 1989 yılındaki vefatına kadar hem idari alanda hem de edebiyat dünyasında silinmez izler bırakmıştır.
Akören'den Mülkiye'ye Uzanan Eğitim Yolculuğu
Türk devlet geleneği, idari sorumlulukları kültürel birikimle harmanlayan çok yönlü bürokratlarla doludur. 1916 yılında Karabük’ün Safranbolu ilçesine bağlı Akören köyünde dünyaya gözlerini açan Nail Memik, Cumhuriyet’in ilk yıllarında yetişen ve ülkesine mülki amir olarak hizmet eden bu köklü kuşağın en seçkin temsilcilerindendir. İlköğrenimini doğduğu köy olan Akören’de tamamlayan Memik, eğitim hayatına İstanbul’da devam etmiştir. Ortaokul eğitimini köklü eğitim kurumlarından Gelenbevi Ortaokulu’nda alan genç Nail, lise diplomasını ise Pertevniyal Lisesi’nden almıştır. Başarılı geçen lise yıllarının ardından yükseköğrenim için Ankara’ya yönelmiştir. Dönemin en prestijli eğitim yuvalarından olan Mülkiye Mektebi’ni, yani bugünkü adıyla Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni başarıyla bitirmiştir. Bu akademik temel ona büyük bir güç kattı. Böylece üstün bir kamu hizmeti bilinci kazandı. Karabük’ün tarihi dokusuyla bilinen Safranbolu ilçesinde başlayan hayat yolculuğu, onu Türkiye’nin en saygın eğitim kurumlarına taşımıştır. Akören köyünde aldığı temel eğitim, onun bilgiye olan açlığını ve öğrenme tutkusunu tetikleyen ilk kıvılcım olmuştur. Gelenbevi Ortaokulu ve Pertevniyal Lisesi gibi seçkin kurumlarda aldığı eğitim, genç Memik'in kültürel vizyonunu genişletmiştir. Mülkiye Mektebi’nde aldığı üst düzey siyaset ve yönetim eğitimi ise onu gelecekteki idari başarılarına hazırlayan en önemli dönüm noktasıdır.
Anadolu'da Mülki Hizmetler ve İdari Kariyer
Mülkiye'den mezun olduktan sonra Türk kamu yönetiminde aktif görevler üstlenen Nail Memik, Anadolu’nun pek çok köşesinde şerefle hizmet vermiştir. Genç bir idareci olarak aşağıdaki ilçelerde kaymakamlık görevlerini ifa etmiştir:
- Eceabat
- Nusaybin
- İdil
- Eşme
- Daday
- Ereğli (Konya)
Bu görevler sırasında yerel halkın sorunlarını yakından gözlemleme ve çözme fırsatı bulmuştur. İdari yetkinliği ve çalışkanlığı sayesinde kariyer basamaklarını hızla tırmanmıştır. Ülkemizin stratejik ve tarihi öneme sahip farklı illerinde vali yardımcılığı görevlerini başarıyla yürüterek devlet yönetimindeki tecrübesini en üst seviyeye taşımıştır. Vali yardımcısı olarak görev yaptığı yerler şunlardır:
- Mardin
- Şanlıurfa
- Çanakkale
- Edirne
Memik’in gösterdiği bu üstün başarılar, onu mülki idareciliğin en üst noktasına taşımıştır. Kırklareli ve Bitlis illerinde vali olarak görev yapan deneyimli bürokrat, buralarda halkın sevgisini kazanmayı başarmıştır. Adil yönetimiyle halkın takdirini toplamıştır. Bölge sakinleriyle her zaman çok yakın bağlar kurmuştur. Görev yaptığı şehirlerde sadece bir yönetici olmamış, o bölgelerin kültürel zenginliklerini de yakından incelemiştir. Bu sayede mülki amirlik görevini, toplumsal kalkınma ve kültürel koruma misyonuyla bir arada yürütmüştür.
Tarih Araştırmaları, Şiirleri ve Mirası
Nail Memik yalnızca başarılı bir devlet adamı değil, aynı zamanda tarih araştırmalarıyla öne çıkan kıymetli bir aydındır. Geçmişin izini sürmekten büyük keyif aldı. Tarih alanında derinlemesine bilimsel araştırmalar gerçekleştirdi. Bu alandaki en büyük anıtsal çalışması, tam yirmi ciltten oluşan Ebcet Hesabı adlı devasa eseridir. Bu kapsamlı yapıt, onun tarihsel kronoloji ve matematiksel yöntemler üzerindeki derin uzmanlığını gözler önüne sermektedir. Tarihçiliğinin yanı sıra edebiyata da gönül veren Memik, geride birbirinden değerli şiirler ve rubailer bırakmıştır. Özellikle Çanakkale Savaşı’nın unutulmaz kahramanlarından Ezineli Yahya Çavuş’un destansı mücadelesini anmak amacıyla kaleme aldığı o meşhur dörtlük, onun vatanperver hislerini ve edebi dehasını tüm ülkeye duyurmuştur:
Tam 3. Alayla burada, gönülden vuruştular,
Düşman tümen sanırdı, bu şahlanmış erleri
Bu etkileyici dörtlük, hem kahraman askerlerin anısını yaşatmış hem de Memik'in şairliğini edebiyat dünyasında kalıcı kılmıştır. Yazdığı rubailer ve şiirler aracılığıyla geleneksel Türk edebiyatının estetik değerlerini modern bir dille harmanlamayı başarmıştır. Tarih araştırmacılığı ile edebi üretimini bir arada yürüterek entelektüel birikimini gelecek nesillere aktarmayı hedeflemiştir.
Ömrünü Türk milletine ve devletine hizmet etmeye adayan Nail Memik, 1989 yılında hayata gözlerini yumuştur. Vefatının ardından cenazesi, çocukluğunun geçtiği ve eğitim hayatının ilk adımını attığı Safranbolu'nun Akören köyüne nakledilmiştir. Ebedi istirahatgahı artık bu köydeki mezarıdır. Yıllar sonra doğduğu topraklara geri dönmüştür. Bugün kendisi, görev yaptığı her ilde halkın refahı ve huzuru için durmaksızın çalışan adil bir vali olmasının yanında, geride bıraktığı eserlerle kültür dünyamıza yön veren kıymetli bir şair ve tarihçi olarak saygıyla yad edilmektedir. Geride bıraktığı bu zengin miras, Cumhuriyet tarihinin örnek devlet adamı profillerinden birini simgelemektedir.