Mirza Hüseyin Hasanzade (veya Mirza Hüseyin İravani), Kafkasya tarihinin en çalkantılı ve hareketli dönemlerinde hem yeni nesiller için eğitim meşalesini kararlılıkla taşıyan hem de kendi halkının siyasi arenadaki meşru haklarını cesurca savunan öncü bir şahsiyettir.
1869 yılında Erivan'da dünyaya gelen bu değerli öğretmen, bölgedeki genç beyinleri aydınlatmak ve kendi halkının sesini duyurmak adına ömrünü pedagoji ve siyasete adamıştır.
Eğitim alanındaki çalışmalarıyla tanınan Hasanzade, 1918 yılında ilan edilen Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurucu parlamentosunda görev alarak adını tarihe altın harflerle yazdırmıştır.
Bu görev onun için büyük bir onurdu.
Eğitimde Öncü Adımlar ve Başöğretmenlik Yılları
Hasanzade'nin meslek hayatındaki ilk büyük adımı, Transkafkasya Öğretmen Okulu'nda aldığı eğitimle şekillenmiştir.
Buradan başarıyla mezun olduktan sonra, 1890'lı yıllarda Atsguri köy okulunda başöğretmenlik görevini üstlenmiştir.
Bu onun ilk ciddi tecrübesiydi.
Genç pedagog, edindiği birikimi sınıf sınırlarının ötesine taşımak için büyük gayret sarf etmiştir.
Tiflis'teki 2. Harpuh Azerbaycan İlkokulu bünyesinde öğretmenlik yaparken, öğrencilerin ders materyali eksikliğini derinden hissetmiştir.
Bu eksikliği gidermek amacıyla 1912 yılında Tiflis'te bulunan Kultura matbaasında tarihi bir adım atmıştır.
Birinci sınıf öğrencilerine hitap eden ve 38 sayfadan oluşan "Tam Alfabe" isimli ders kitabını yayımlamıştır.
Bu öncü eser, Arap alfabesine sesli harfler kazandırarak okuma yazma sürecini kolaylaştırmayı amaçlıyordu.
Dönemin ruhunu yansıtan bu özel kitap şu içerikleri barındırıyordu:
- Okumayı sevdiren renkli resimler
- Ahlaki dersler veren kısa öyküler
- Çocukların dil gelişimini destekleyen şiirler
Tiflis'te Filizlenen Siyasi Mücadele
Hasanzade'nin Tiflis'te geçirdiği hareketli yıllar sadece mesleki başarılarla sınırlı kalmamış, 1918 yılında ilan edilen bağımsız Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sürecinde üstleneceği kritik siyasi rollerin ve toplumsal mücadelenin de zeminini hazırlamıştır.
13 Eylül 1918 tarihinde kabul edilen yasa uyarınca, parlamentoda ulusal azınlıklara temsil hakları verilmiştir.
Bu kapsamda Gürcistan'da yaşayan Azeri nüfusu için mecliste toplam dört kişilik temsilci kotası ayrılmıştır.
Gürcü Müslümanları Milli Şurası, Azeri azınlığı en iyi şekilde temsil edecek isimleri belirlemek için 29 Eylül 1918'de bir araya gelmiştir.
Yapılan seçimlerin ardından meclis kürsüsünde Azeri halkının haklarını savunacak dört vekil görevlendirilmiştir.
Bu tarihi misyonu üstlenen milletvekilleri şunlardır:
- Aliheydar Garayev
- Abdurrahim Bey Hagverdiyev
- Abdulaziz Sharifov
- Mirza Hüseyin Hasanzade
Kurucu Meclis ve Son Yıllar
Gürcistan Ulusal Konseyi, çalışmalarını Gürcistan Kurucu Meclisi adı altında kararlılıkla sürdürmüştür.
Mirza Hüseyin Hasanzade, hem meclis çatısı altında hem de okul sınıflarında vatanına ve halkına hizmet etmeye devam etmiştir.
Hayatının sonuna kadar Tiflis'te yaşayan bu cesur aydın, 1947 yılında hayata gözlerini yummuştur.
Kimi tarihi kaynaklarda ölüm yılı 1948 olarak da geçse de, onun bıraktığı miras her dönemde yaşayacaktır.