Türk basın tarihinin en özgün kalemlerinden biri olan gazeteci ve yazar Hakkı Metin Toker, 1924 yılında İstanbul'da dünyaya gelerek Türk medyasının ve siyasetinin en hareketli dönemlerine şahitlik etmiş bir şahsiyettir. İsmet İnönü'nün kızıyla yaptığı evlilikle kamuoyunda ‘Millî Damat’ olarak da adlandırılan Toker, keskin siyasi analizleri, kurucusu olduğu efsanevi Akis dergisi ve yazdığı çok sayıda eserle Türk siyasi hayatında etkin bir rol oynamıştır. Kendine has üslubuyla Ankara kulislerinin nabzını tutan usta kalem, 18 Temmuz 2002 tarihinde başkentte hayata gözlerini yumuştur.
Galatasaray Lisesi’nden Paris’e Uzanan Gençlik Yılları
Metin Toker, 1942 yılında Galatasaray Lisesi'nden mezun olmuştur. Yükseköğrenim hayatına İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fransız Filolojisi bölümünde devam eden yazar, buradaki eğitimini 1948 yılında başarıyla tamamlamıştır. Henüz öğrencilik yıllarında mesleğe adım atan Toker, 1943 ile 1950 yılları arasında Cumhuriyet gazetesinin mutfağında çalışarak deneyim kazanmıştır. Bu süreç, onun gazetecilik reflekslerinin gelişmesinde önemli bir zemin hazırlamıştır. Fransız filolojisinden mezun olduktan sonra eğitimini uluslararası düzeyde sürdürmek isteyen Toker, rotasını Fransa'ya çevirmiştir. 1950 ve 1953 yılları arasında Paris Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi bünyesinde öğrenim görmüştür. Paris'te akademik yönden kendini geliştirmiştir. Bu sırada Cumhuriyet, Zafer ve Yeni İstanbul gibi saygın gazetelerin Batı Avrupa muhabirliğini üstlenmiştir. 1953 yılında üniversitenin Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden mezun olarak Türkiye'ye donanımlı bir gazeteci olarak dönmüştür.
“Akis” Dergisi, Siyasi Kırılmalar ve Cezaevi Yılları
Metin Toker'in yazı hayatındaki en belirgin dönüşümlerden biri, siyasi duruşundaki değişimdir. Yurt dışı eğitiminden önce Demokrat Parti (DP) iktidarının ilk dönemlerinde sıkı bir İsmet İnönü muhalifi olan yazar, Zafer gazetesinde İnönü aleyhine sert yazılar kaleme almıştır. Ancak daha sonra beklenmedik bir şekilde muhalefet cephesine geçiş yapmıştır. Türkiye'ye döndükten hemen sonra, 1954 yılında Türk basınında efsaneleşecek olan Akis dergisini yayın hayatına kazandırmıştır. Derginin yanı sıra Akis Yayınları adıyla bir de yayınevi kurarak yayıncılık faaliyetlerini genişletmiştir. Baskıların arttığı dönemde Akis dergisi muhalif çizgisiyle öne çıkmıştır. Bu dik duruş, usta gazeteciye zorlu günlerin kapısını aralamıştır. Metin Toker, hükümetin baskıları neticesinde 1957 yılında 7 ay 23 gün süren bir hapis cezasına çarptırılmıştır. Karşılaştığı tüm engellere ve cezaevi sürecine rağmen pes etmeyen Toker, Akis dergisinin genel yayın yönetmenliğini 1967 yılına kadar kesintisiz olarak sürdürmüştür. Bu yayın organı, dönemin siyasi hafızasını oluşturan en önemli belgelerden biri haline gelmiştir.
Millî Damat Unvanı, Aile Hayatı ve Senato Üyeliği
Metin Toker, 9 Şubat 1955 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün kızı Özden Toker (Özden İnönü) ile dünyaevine girmiştir. Bu evlilikle basında ‘Millî Damat’ olarak anılmıştır. Toker çiftinin bu evlilikten Nurperi Özlen, 25 Şubat 1957 doğumlu Gülsün Bilgehan ve Güçlü adlarında üç çocukları dünyaya gelmiştir. Aile bağları, onun siyasi tarihin en önemli aktörlerini çok daha yakından gözlemlemesine olanak tanımıştır. Gazetecilik kariyerinin yanı sıra mesleki örgütlenmelerde de öncü rol üstlenen Toker, 1962 yılında bir yıl boyunca Ankara Gazeteciler Cemiyeti Başkanlığı görevini yürütmüştür. Akis dergisini 1967 yılında kapattıktan sonra Ankara siyasetinin nabzını ulusal basına taşımaya... Hürriyet ve ardından Milliyet gazetelerinde yayımlanan Not Defterinden adlı köşesinde, yılların getirdiği tecrübeyle siyasi kulislerin analizini yapmıştır. Basın Şeref Kartı sahibi olan yazar, 1977 yılında Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından kontenjan senatörü olarak seçilerek Cumhuriyet Senatosu'na girmiştir. Ancak aktif siyaset ortamına alışamayan usta gazeteci, 1980 yılında senatörlük süresi dolduktan sonra yeniden çok sevdiği yazı masasına geri dönmüştür.
Kültürel Mirası ve Vefatı
Metin Toker, 1983 yılında kurucuları arasında yer aldığı İnönü Vakfı'nın yönetimindeki sorumluluğunu ömrünün sonuna kadar sürdürmüştür. Uluslararası Basın Enstitüsü Şeref Üyeliği ve Gazeteciler Cemiyeti Kurucu Üyeliği gibi önemli unvanları elinde bulunduran yazar, mesleki duruşuyla sonraki kuşaklara örnek teşkil etmiştir. Ömrünün son günlerinde ‘Gazeteci Olan Adamın Hikâyesi’ isimli otobiyografik kitabını yazarken yoğun bakıma kaldırılmıştır. Maalesef bu son çalışmasını tamamlayamadan hayata veda etmiştir.
Yaklaşık 9 yıldır mücadele ettiği prostat kanseri nedeniyle tedavi gördüğü Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbn-i Sina Hastanesinde 18 Temmuz 2002 tarihinde 78 yaşında vefat etmiştir. Arkasında Türk siyasi tarihinin en çalkantılı dönemlerini aydınlatan çok sayıda değerli kitap, analiz ve hatırat bırakmıştır. Özellikle kayınpederi İsmet İnönü ile geçirdiği yılları anlattığı ‘Demokrasimizin İsmet Paşalı Yılları’ serisi, yakın tarihimize ışık tutan anıtsal bir çalışma olarak kütüphanelerdeki yerini korumaktadır.
Metin Toker Eserleri ve Çevirileri
Uzun soluklu yazın yaşamında yakın tarih incelemelerinden gezi notlarına kadar geniş bir yelpazede eserler veren Metin Toker'in yayımlanmış kitapları ve çevirileri şunlardır:
- Bir Diktatörün İktidar Yolu (1963)
- İsmet Paşa ile On Yıl 1954-1964 (1965-1969, 4 cilt)
- Rus Geldi Aşka, Rus’un Aşkı Başka (Gezi Notları, 1966)
- Şeyh Said ve İsyanı (1968)
- Avrupa Birşeyler Arıyor (1968)
- Dört Buhranlı Yıl (1969)
- Tek Partiden Çok Partiye (1971 / 1990)
- Sağda ve Solda Vuruşanlar (1971)
- Türkiye Üzerinde 1945 Kabusu (1971)
- Orak ile Çekiç Arasında Kalanlar (1973)
- NATO 25 Yaşında, Tamam mı Devam mı? (1974)
- Metin Toker'in Not Defterinden (1973 Seçimlerinden 12 Eylüle) (1981)
- Demokrasimizin İsmet Paşalı Yılları (1944-1973) (1990-1993, 7 cilt)
- DP'nin Altın Yılları (1950-1954) (1990)
- DP Yokuş Aşağı (1954-1957) (1991)
- Demokrasiden Darbeye (1957-1960) (1991)
- Yarı Silahlı Yarı Külahlı Bir Ara Rejim (1960-1961) (1991)
- İnönü'nün Son Başbakanlığı (1961-1965) (1992)
- İsmet Paşa'nın Son Yılları (1965-1973) (1993)
- Gazeteci Olan Adamın Hikâyesi (2002)
- Vadim O Kadar Yeşildi ki (Richard Llewellyn romanından çeviri, Emir Kökmen ile birlikte, 1943)