İstanbul'da dünyaya gelen ünlü Türk halkbilimci Mehmet Şakir Ülkütaşır, lise düzeyindeki mesleki eğitiminin ardından Darülfünun sıralarında şekillenen entelektüel birikimiyle kültür tarihimizde derin izler bırakmış bir araştırmacıdır. Kendisi, genç cumhuriyetin kültürel temellerini inşa etme yolunda Anadolu'nun dört bir yanını gezerek halk dilini, masallarını ve türküleri titizlikle kayıt altına almıştır. 1982 yılındaki vefatına kadar Türk halkbilimi ve eski Türk yaşayışı üzerine çok sayıda değerli çalışmaya imza atan yazar, ulusal kültür mirasının korunmasında önemli bir rol oynamıştır.
Edebiyat Merakından Halk Bilimine Uzanan İlk Adımlar
Mesleki lise eğitimini tamamlayan Mehmet Şakir Ülkütaşır, akademik ufkunu genişletmek amacıyla 1918 yılında İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi bünyesinde dersler almaya başladı. Burada felsefe, edebiyat, tarih ve psikoloji gibi disiplinlerle derinlemesine ilgilenerek entelektüel altyapısını güçlendirdi. Genç araştırmacının yazı hayatındaki ilk ciddi adımı ise çok geçmeden geldi. İlk makalesini 1920 senesinde Sinop şehrinde yayımlayarak yazın dünyasına adım attı. Hayatının bir döneminde öğretmenlik ve devlet memurluğu gibi görevler de üstlenen Ülkütaşır, edindiği bilgileri farklı alanlarda uygulama fırsatı buldu.
Maraş Yılları ve Sözlü Kültür Derlemeleri
Meslek hayatının en verimli dönemlerinden birini geçirdiği yerlerden biri olan Maraş İdadisi bünyesinde 1917 yılında çok yönlü bir öğretmen olarak görev yaptı. Bu kurumda öğrencilerine şu dersleri verdi:
- Biyoloji, botanik ve jeoloji dersleri
- Fizik ve kimya dersleri
- Müzik eğitimleri
Öğretmenlik yaptığı bu yıllarda sadece fen bilimleri ve sanatla sınırlı kalmadı. Kahramanmaraş topraklarında bulunduğu 1915 ile 1918 yılları arasında, bölgenin zengin sözlü halk hazinesini keşfetmeye yöneldi. Yerel halkın günlük konuşma dilinde saklı kalmış olan öz Türkçe kelimeleri, manileri, halk türküleri ve dilden dile aktarılan masalları büyük bir sabırla derledi. Topladığı bu özgün malzemeler, onun eski dönem Türk yaşam tarzını ve sosyal yapısını inceleyen kıymetli akademik çalışmalarının temel taşlarını oluşturdu.
Ziya Gökalp ve Fuat Köprülü'nün Fikir Dünyasındaki İzleri
Ülkütaşır'ın düşünce dünyasının olgunlaşmasında dönemin iki dev ismi çok büyük bir paya sahipti. Ziya Gökalp tarafından kaleme alınan yayınlar, onun zihinsel gelişiminde ve yaratıcı düşünce gücünün ortaya çıkmasında tetikleyici bir unsur oldu. Diğer taraftan, Fuat Köprülü'nün kaleme aldığı makaleler ve bilimsel yaklaşımlar, genç halkbilimciyi bilimsel Türkçülük zeminine yönlendirdi. Bu iki büyük düşünürün fikirleri, Ülkütaşır'ın araştırma kariyerine çok daha bilinçli, metodolojik ve yeni bir yön vererek çalışmalarının bilimsel bir kimlik kazanmasını sağladı. Türk kültür tarihine adanmış bu onurlu ömür, 1982 yılında son buldu.