Cumhuriyet döneminin en özgün fırçalarından biri olan Türk ressam ve eğitimci Mehmet Pesen, 1923 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş ve yine bu şehirde 3 Ağustos 2012 tarihinde vefat etmiştir. Sanatçı, geleneksel nakış ve minyatür estetiğini modern batı resmiyle harmanlayarak ulusal bir resim dili oluşturmayı başarmıştır. Sanat eğitimini 1948 yılında tamamladığı Güzel Sanatlar Akademisi Yüksek Resim Bölümü'nde ünlü hoca Bedri Rahmi Eyüboğlu'ndan alan Pesen, öğrencilik yıllarından itibaren yerel değerleri evrensel boyuta taşımak amacıyla arayışlara girişmiştir. Bu doğrultuda Türk resim tarihinde derin izler bırakan On'lar Grubu'nun kurucu kadroları arasında yer alarak sanat dünyasında kendine has bir yol çizmiştir.
Akademiden On'lar Grubu'na Sanat Yolculuğu
Sanatçının yaratım süreci, henüz akademide öğrenciyken şekillenmeye başlamıştır. Mehmet Pesen, resim eğitimini sürdürürken 1943 yılından itibaren yerli bir sanat dili inşa etmenin yollarını aramaya koyulmuştur. Bu çabalar, akademideki hocası Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun öncülüğünde filizlenen bir harekete dönüşmüştür. Eyüboğlu'nun teşvikiyle hareket eden on yetenekli öğrenci, 1947 yılında On'lar Grubu adını verdikleri topluluğu kurmuştur. Pesen de bu yenilikçi grup içinde etkin bir biçimde rol almıştır. Grubun üyeleri, Türk resminde yerel motifleri modern tekniklerle harmanlayan ilk ciddi kolektif çıkışlardan birine imza atmıştır. Genç ressam, 1948 yılında akademiden mezun olduğunda, zihninde ulusal kimliği yansıtan çağdaş bir üslup arayışı çoktan kök salmıştır.
Teknik Arayışlar ve Üslup Dönüşcümleri
Sanatçının serüveni, yıllar içinde sürekli yenilenen ve evrilen teknik arayışlarla doludur. Mehmet Pesen'in erken dönem çalşmalarına bakıldığında, renklerin gücünü ve lekelerin dinamizmini ön plana çıkaran renkçi ve lekeci bir yaklaşım sergilediği görülür. 1950'li yıllara gelindiğinde ise sanatçının fırçası, yarı soyut bir anlayışa doğru kaymıştır. Bu dönemde nakışçı bir duyarlılıkla tuvalini şekillendiren ressam, geleneksel bezeme mantığını modern bir dille yorumlamıştır. Takvimler 1955 yılını gösterdiğinde ise sanatçı, sanatında büyük bir dönüşüm yaşamıştır. Kapalı kompozisyon şemalarıyla kurguladığı tekli ya da ikili insan figürlerinde soyutlama sınırlarını sonuna kadar zorlamıştır. Özellikle bu dönemde ürettiği horoz temalı resimler, cinselliğe zarif göndermeler içeren ve hareketin bizzat figürü inşa ettiği özgün bir görsel dilin müjdecisi olmuştur.
Mehmet Pesen, 1973 yılından sonra lekeci resim anlayışına yeniden ve daha güçlü bir ağırlık vermiştir. Ancak bu yönelim çok uzun sürmemiş, 1975 yılından itibaren tuvalinde soyut tasarımlardan aşamalı biçimde uzaklaşmaya başlamıştır. Bu süreçte daha belirgin, net resimsel mekanlar tasarlamış ve figür düzenlemelerine yönelmiştir. 1980'li yıllara gelindiğinde Pesen'in sanatı, coğrafi ve tarihi bir derinlik kazanmıştır. Anadolu kompozisyonları ve İstiklal Savaşı serileriyle resimsel mekanı zenginleştirmenin farklı metotlarını aramıştır. Minyatürsel resim mekanı düşüncesini temel alarak, tüm ülkeyi simgesel olarak kucaklayan geniş kompozisyon şemaları tasarlamıştır. Sanatçının en büyük ideallerinden biri, Anadolu'nun renklerini ezgisel bir atmosferle tuvale aktararak çağdaş bir Anadolu destanı yaratmaktı.
Minyatür Estetiği ve Çağdaş Şenliknameler
Değerli ressam, 1987 yılına kadar eserlerinde minyatür sanatına dolaylı göndermelerde bulunmuştur. Fakat bu tarihten sonra doğrudan minyatür tekniklerinden esinlenen bir üslup geliştirmiştir. Kompozisyon kurgusunda yaldız kullanımını belirgin şekilde artıran ressam, resmin çevresini saran yaldızlı bordürler içine yazılar ve figürler yerleştirmiştir. Halk resminin samimi geleneğine de daima yakın duran Pesen, tüm bu unsurları kaynaştırarak çağdaş bir şenlikname kurgulamayı hayal etmiştir. Yaşamı boyunca yurt içinde ve yurt dışında elliden fazla kişisel sergi açarak eserlerini sanatseverlerle buluşturmuştur. Uzun yıllar Haydarpaşa Lisesi'nde resim öğretmenlişi de yapan sanatçı, eğitimci kimliğiyle de gençlerin ufkunu açmıştır.
Ödülleri ve Sanatsal Mirası
Uzun ve üretken kariyeri boyunca Mehmet Pesen birçok önemli başarı elde etmiştir. Sanatçının kazandığu prestijli ödüller ve öne çıkan gelişmeler şunlardır:
- 1986 yılında düzenlenen "Barış, Sevgi ve Dostluk" konulu Uluslararası Yarışma'da birincilik ödülü alması,
- 1987 yılında hazırladığu başarılı bir çalşmasının UNICEF kartı olarak basılması,
- 1998 yılında Uluslararası Plastik Sanatçılar Derneği tarafından kendisine değer görülen "Sanatta 50. Yıl" ödülüne layık görülmesi.
Sanatçının ünlü müzelerde sergilenen değerli eserleri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Ankara Resim ve Heykel Müzesi koleksiyonunda yer alan "Kompozisyon" başlıklı eseri,
- İzmir Resim ve Heykel Müzesi koleksiyonunda sergilenen "Gelin Alayı" adlı tablosu,
- Yine İzmir Resim ve Heykel Müzesi bünyesinde korunan "Figüratif" başlıklı eseri.