Mehmet Fuat Köprülü, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde ve Cumhuriyet Türkiye'sinde bilim, kültür ve siyaset hayatına yön vermiş öncü bir Türkolog ve devlet adamıdır. Tarih sahnesine ünlü Köprülü ailesinin bir ferdi olarak adım atan Köprülü, 4 Aralık 1890 tarihinde İstanbul'da bulunan tarihi Hâlid Ağa Konağı'nda dünyaya gözlerini açtı. Hayatını Türk kültür tarihinin bilinmeyen yönlerini aydınlatmaya adayan bu saygın deha, akademik alandaki benzersiz çalışmalarının yanı sıra siyaset sahnesinde de aktif roller üstlenerek Türkiye'nin dışişleri bakanlığı koltuğuna kadar yükselme başarısını gösterdi. Ülkenin fikir ve düşünce yapısını derinden etkileyen araştırmacı, 28 Haziran 1966'da yine doğduğu şehir olan İstanbul'da vefat etti.
Gençlik Yılları ve Fikir Dünyasının Şekillenmesi
Edebiyat ve tarih alanında ilerlemek isteyen genç Köprülü, hukuk eğitimini yarıda bıraktı. 1909 yılında Fecr-i Âti edebi topluluğuna katıldı. İlk şiirlerini Servet-i Fünûn gibi dergilerde neşretti. Yazın dünyasındaki ilk yıllarında millî edebiyat akımına mesafeli durdu. Ancak Ziya Gökalp'in fikirleri onun dönüm noktası oldu. Bu etkileşimin ardından millî edebiyat çizgisine yönelen araştırmacı, Türk tarihinin kökenlerini ve ilk toplulukların kültürlerini incelemeye koyuldu.
Akademik Yükselişi ve Kurucu Çalışmaları
Akademik yetkinliği sayesinde henüz genç yaşta İstanbul Darülfünunu kadrosuna katıldı. 1913 yılında Halit Ziya Uşaklıgil'den boşalan Türk Edebiyatı Tarihi kürsüsünde müderris olarak ders vermeye başladı. Aynı sene Bilgi dergisinde kaleme aldığı "Türk Edebiyatı Tarihinde Usul" makalesiyle bu alandaki metodoloji tartışmalarını başlattı. Araştırmacının en çok ses getiren ve alanında bir mihenk taşı kabul edilen ilk büyük eseri Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar oldu. Cumhuriyet'in ilanının ardından, 1923 yılında Edebiyat Fakültesi Dekanlığı görevine getirilen Köprülü, hemen arkasından "Türkiye Tarihi" isimli kitabını yayımlayarak tarih yazımına katkılarını sürdürdü.
Fuat Köprülü'nün Türk kültür ve bilim dünyasına kazandırdığı başlıca periyodik yayınlar ve kurucu eserler şunlardır:
- Türkiyat Mecmuası (1925)
- Türk Hukuk Tarihi Mecmuası (1931)
- Divan Edebiyatı Antolojisi (1932-1934)
Ordinaryüslük ve Siyaset Sahnesi
Tarih araştırmalarını daha sistemli hale getirmek amacıyla 1928'de o dönemki ismiyle Türk Tarih Encümeni başkanlığına seçildi. Üniversite reformuyla birlikte 1933 yılında ordinaryüs profesör unvanını alan Köprülü, İstanbul Üniversitesi'nde defalarca dekanlık görevini üstlenerek idari tecrübesini akademisyen kimliğiyle birleştirdi. Akademideki parlak kariyerinin ardından yönünü siyaset arenasına çeviren Köprülü, devlet yönetiminde de etkin görevler üstlendi. 1934 yılında gerçekleştirilen seçimlerde Kars milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi. Milletvekilliği döneminde de eğitim ve bilimden kopmayan Köprülü, 1936-1941 yılları arasında Ankara'da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ile Siyasal Bilgiler Okulu bünyesinde dersler vererek yeni nesil bürokrat ve akademisyenlerin yetişmesine katkı sağladı. Hem uluslararası alanda Türkiye'yi temsil eden bir dışişleri bakanı hem de Türk kültürünü dünyaya tanıtan bir bilim insanı olarak adını tarihe altın harflerle yazdırdı.