Matti Vanhanen Kimdir?

Kuzey Avrupa siyasetinin en özgün simalarından biri olan Matti Vanhanen, Finlandiya'nın modern tarihindeki en etkili başbakanlardan biridir. 4 Kasım 1955 tarihinde Finlandiya’nın Jyväskylä kentinde dünyaya gözlerini açan tecrübeli devlet adamı, uzun yıllar gazeteci olarak toplumsal nabzı tuttuktan sonra siyaset sahnesine adım atmıştır. Ülkenin 62. başbakanı unvanıyla Merkez Parti’nin liberal çizgisini temsil eden Vanhanen, 2000'li yılların başında hayata geçirdiği geniş kapsamlı ekonomik politikalar, vergi indirimleri ve uluslararası diplomasi hamleleriyle ülkenin yönünü tayin etmiştir.

Gazetecilik Koridorlarından Meclis Kürsüsüne

Matti Taneli Vanhanen, Anni Tiihonen ile akademisyen Tatu Vanhanen’in oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Babası, 2002 yılında yayımlanan ve küresel çapta geniş tartışmalara zemin hazırlayan akademik eseriyle tanınan Profesör Tatu Vanhanen'dir. Eğitim hayatına büyük önem veren genç Vanhanen, üniversite yıllarında politika bilimi disiplinine yönelmiştir. Nitekim 1989 yılında yükseköğrenimini sosyal bilimler uzmanı unvanıyla tamamlayarak akademik ve entelektüel altyapısını güçlendirmiştir.

Siyasetle genç yaşlarda bağ kuran Vanhanen, üyesi olduğu Merkez Parti çatısı altında aktif görevler üstlenmiştir. Liderlik yeteneklerini erkenden kanıtlayarak, 1980 ile 1983 yılları arasında partinin Gençlik Birliği Başkanlığı koltuğuna oturmuştur. Bu deneyim, ulusal siyasete hazırlanmasında adeta okul vazifesi üstlendi. Gençlik liderliğinin hemen ardından, 1981-1984 yılları arasında Espoo belediye meclisi üyesi seçilerek yerel yönetim tecrübesi edinmiştir.

Siyasi basamakları tırmanırken mesleki üretkenliğinden de taviz vermeyen Vanhanen, uzun yıllar basın sektöründe çalışmıştır. 1985 yılında yerel bir yayın organı olan Kehäsanomat gazetesinde editör olarak çalışmaya başlamış, 1988'de ise baş editörlüğe terfi ederek gazetenin yayın çizgisini belirlemiştir. Bu başarılı medya kariyerini 1991 yılına kadar sürdüren Vanhanen, edindiği iletişim gücünü siyasi arenada en verimli biçimde kullanmıştır.

Devlet Adamlığı, Reformlar ve Avrupa Vizyonu

Gazetecilik kariyerine 1991 yılında nokta koymuştur. Aynı yıl halkın büyük güveniyle Finlandiya Parlamentosu'na milletvekili seçilmiştir. Parlamento çatısı altında doğa ve çevre odaklı hassasiyetleriyle öne çıkan Vanhanen, özellikle ekolojik sorunların çözümüne odaklanmıştır. Bu doğrultuda 1992 yılında ülkenin beşinci nükleer santral bölgesinin inşa edilmesine kararlılıkla karşı durmuştur. Aynı süreçte enerji devi Fortum şirketinin idari organlarında sorumluluk üstlenen Vanhanen, çevre hassasiyetini parlamentodaki ihtisas komisyonlarına da taşımıştır.

Vanhanen’in parlamentodaki yükselişi şu görevlerle sürmüştür:

• 1991-1995 yılları arasında Parlamento Çevre Komitesi üyeliği
• 1994-2001 yılları arasında Merkez Parti Meclis Grubu Başkanlığı
• 2000-2001 döneminde ise Parlamento Büyük Komitesi Başkanlığı

Nitekim 2000-2003 yılları arasında Merkez Parti'nin Genel Başkan Yardımcısı olarak partinin stratejilerini belirleyen Vanhanen, 2003 yılında kurulan kabinede Savunma Bakanı olarak ilk kez bakanlık koltuğuna oturmuştur. Avrupa Birliği'nin geleceğinin şekillendiği anayasal müzakerelerde uzman temsilci olarak görev aldı. Buradaki dik duruşuyla dikkat çekmiştir. Özellikle AB Anayasal Müzakeresi toplantı başkanı Giscard d'Estaing'in aşırı otoriter yönetim tarzını ve Avrupa entegrasyonuna mesafeli duruşunu açıkça eleştirmekten çekinmemiştir.

Finlandiya siyasetinde taşların yerinden oynadığı 2003 yılında, Başbakan Anneli Jäätteenmäki’nin sadece üç aylık iktidarın ardından istifa etmesi üzerine, meclis tarafından başbakanlık makamına getirilmiştir. 24 Haziran 2003'te göreve başlayan Vanhanen, liberal kanadın temsilcisi olarak ekonomide dinamizm yaratmak amacıyla doğrudan vergi indirimlerine yönelmiştir. Başbakanlığı döneminde uluslararası alanda da etkin rol oynayan Fin lider, 2006 yılının ikinci yarısında Avrupa Konseyi Dönem Başkanlığı görevini yürüterek kıta siyasetine yön vermiştir.

Seçim Rekabetleri ve Kamusal İmajın Dönüm Noktaları

Başarılı başbakanlık döneminin ardından 2006 yılında düzenlenen cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Merkez Parti'nin adaylığı altında yarışmıştır. Oldukça çetin geçen bu seçim yarışında rakipleri Sosyal Demokrat Parti adayı Tarja Halonen ve Ulusal Koalisyon Partisi adayı Sauli Niinistö olmuştur. İlk turda halkın %18,6'sının desteğini alarak yarışı üçüncü sırada tamamlayan Vanhanen, cumhurbaşkanını belirleyecek olan ikinci turda ise sağ seçmeni konsolide etmek adına Niinistö'ye desteğini açıklamıştır. Seçimlerin galibi ise ikinci kez Tarja Halonen olmuştur.

Matti Vanhanen'in özel hayatı da en az siyasi kariyeri kadar kamuoyunun yakın markajında kalmıştır. 1985 yılında Merja Vanhanen ile dünya evine giren siyasetçinin bu evlilikten 1991 doğumlu Annastiina ve 1994 doğumlu Juhana adında iki evladı olmuştur. Ancak 20 yıllık evlilik, çiftin 6 Nisan 2005 tarihinde ani bir kararla boşanacaklarını duyurmasıyla sona ermiştir. Bu ayrılık kararı Fin toplumunda büyük bir şaşkınlıkla karşılanmıştır.

Boşanma sürecinin hemen sonrasında Vanhanen, Susan Kuronen adlı bir hanımla ilişkisi olduğuna dair iddialarla sarsılmıştır. Kuronen'in 2007 Şubat ayında yayımladığı ve başbakanla olan özel anlarını anlattığı "The Prime Minister's Bride" (Başbakan'ın Gelini) adlı kitabı, ülkede adeta bir sansasyona yol açmıştır. Toplumun geniş kesimlerinin tepkisini çeken bu yayına karşı on binlerce kişi internet üzerinden imza kampanyası başlatmış, pek çok saygın kitapçı ise eseri raflarına koymayı reddetmiştir.

Siyaset dünyasında genellikle anti-karizmatik ve mesafeli bir profil çizmiştir. Alkollü içeceklerin tadından hoşlanmadığı gerekçesiyle alkol tüketmediğini açıkça söyler. Bu ağırbaşlı ve sakin duruşuna rağmen, 2006 yılında başkent Helsinki'de gerçekleştirilen ASEM zirvesinde Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac tarafından esprili bir şekilde "Finlandiya’nın en seksi erkeği" olarak nitelendirilerek tüm dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır.