Türk medyasının ve televizyonculuğunun gelişiminde silinmez izler bırakan Mahmut Tali Öngören, 1931 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Columbia Üniversitesi'nin Radyo-TV Yayıncılığı Bölümü'nden 1955 yılında mezun olarak mesleki altyapısını kuran Öngören, ülkesine dönerek TRT televizyonunun kuruluş sürecine liderlik etti. Hem yayıncılık hem de akademik kimliğiyle öne çıkan aydın, 13 Ekim 1999 tarihinde doğduğu şehir olan İstanbul'da hayatını kaybetti. Hayatı boyunca kitle iletişim araçlarının toplumsal fayda için kullanılmasını hedefleyen yazar, Türkiye'de sinemadan insan haklarına kadar çok geniş bir alanda öncü adımlar atmayı başardı.
Medya ve Akademide Öncü Bir Kariyer
Türkiye'ye dönen iletişimci hızla yükseldi. TRT Radyoları ve çeşitli basın-yayın okullarında görev alarak deneyim kazanan Öngören, Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi bünyesinde öğretim üyesi olarak dersler verdi. Bu dönemde kurumsal yayıncılığa odaklandı. Böylece televizyonda birçok ilke imza attı. Akademik alandaki katkılarını sonraki yđllarda da sürdüren deneyimli isim, 1980 ile 1982 yđlları arasında Gazi Üniversitesi Basın-Yayın Yüksekokulu'nda müdür yardımcılığı ve öğretim görevliliği sorumluluklarını üstlendi. Radyo, televizyon ve sinema mecraları üzerine kaleme aldığı derinlikli araştırma ve inceleme yazılarıyla genç iletişimcilerin yolunu aydınlattı.
Kültür, Sanat ve Sinemaya Adanan Yıllar
Öngören, sadece televizyonculukla yetinmeyip ülkenin kültür sanat iklimini zenginleştirmek için de durmaksızın çalıştı. Türkiye'de sinema kültürünün yaygınlaşması adına ilk Sinematek oluşumunun hayata geçirilmesini sağladı. Aynı zamanda sinema sektörünü desteklemek amacıyla Ankara Uluslararası Film Festivali'nin kurucuları arasında yer alarak Türk sinemasına kalıcı bir değer hediye etti. Yazınsal üretkenliğiyle de dikkat çeken entelektüel yazar, Cumhuriyet ve Milliyet gazetelerinin kültür-sanat eklerinde ufuk açıcı köşe yazıları yazdı. Ardında toplam 12 kitap bıraktı. Kitle iletişiminin bilimsel temellerini güçlendirmek isteyen aydın, Dünya Kitle İletişimi Araştırma Vakfı'nın kuruluşuna da öncülük etti. 1990'lı yılların ortalarından itibaren ise Türkiye ile Almanya arasındaki kültürel bağları kuvvetlendirmek adına çok sayıda projeye destek vererek InterFilm Festivali'nin gelişimine omuz verdi.
Toplumsal Mücadele ve Bir Orkestranın Mirası
Demokrasiye ve toplumsal adalete inanan Mahmut Tali Öngören, ülkenin zorlu dönemlerinde sorumluluk almaktan kaçınmadı. 12 Eylül askeri müdahalesinin ardından Aziz Nesin ile birlikte meşhur Aydınlar Dilekçesi Hareketi'nin örgütlenmesinde ve imzalanmasında aktif rol oynadı. Bu önemli sivil inisiyatifte kendisinin yanı sıra şu aydınlar da omuz omuza mücadele etti:
- Vedat Türkali
- Uğur Mumcu
- Atıf Yılmaz
- Güngör Dilmen
- Murat Belge
- Korkut Boratav
- Bahri Savcı
Aydın kimliğini toplumsal fayda ile birleştiren Öngören, hak savunuculuğu alanında da çok sayıda kurumsal yapının harcını koydu. Bu doğrultuda şu kuruluşların kurucu üyeliğini üstlendi:
- İnsan Hakları Derneği (İHD)
- İnsan Hakları Vakfı (İHV)
- Türkiye İnsan Hakları Kurumu Vakfı (TİHAK)
- Dayanışma Yayınevi
TİHAK bünyesindeki ilk geçici yönetim kurulunda görevini yürütmekteyken aramızdan ayrılan yazar, aynı zamanda Çağdaş Gazeteciler Derneği'nin Genel Başkanlığı görevini de başarıyla icra etmişti.
Mustafa Kemal Atatürk ile birlikte tarihi Bandırma Vapuru'na binerek Samsun'a ayak basan İbrahim Tali Öngören'in yeğeni olan bu değerli entelektüel, aile mirası olan vatanseverlik ve çalışkanlık ruhunu yaşamı boyunca başarıyla taşıdı. Gazeteci ve yazar Metin Aksoy'un kendisi için kullandığı 'Tek başına orkestra' nitelendirmesi, onun çok yönlü üretkenliğini ve tek başına devasa işler başarma gücünü en iyi şekilde yansıtmaktadır. Onun aziz hatırasını yaşatmak adına, Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi mezunlarının kurduğu İletişimliler Vakfı her yıl başarılı öğrencilere Öngören Bursları sağlamaktadır. Ayrıca İnterforum tarafından da toplumsal duyarlılığı simgeleyen Öngören - Demokrasi ve İnsan Hakları Ödülü sahiplerini bulmaya değam etmektedir.