Türk hariciye tarihinin en özgün simalarından biri olan Mahmut Şerafettin Dikerdem, diplomatik dehası, edebi kişiliği ve toplumsal barış mücadelesiyle derin izler bırakmış bir aydındır. 6 Ocak 1916 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelen Dikerdem; büyükelçilik görevleri, gazetelerdeki keskin dış politika yazıları ve nükleer silahsızlanmayı savunan Barış Derneği liderliğiyle tanınır. Kendine has sol dünya görüşüyle diplomatik misyonları harmanlayan bu sıra dışı entelektüel, yaşamı boyunca bağımsızlığı ve barışı savunmuştur.
Diplomasi ve Edebiyat Arasında Bir Ömür
Gençlik yıllarında köklü bir eğitimden geçen Dikerdem, 1935 yılında Galatasaray Lisesi'nden mezun oldu. Hukuka olan ilgisi onu İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne yönlendirdi ve buradaki eğitimini 1938 yılında tamamladı. Mezuniyetinin hemen ardından Dışişleri Bakanlığı bünyesinde görev almaya başlayarak hariciye kariyerinin ilk adımını attı. Eğitime önem veren diplomat, 1942 senesinde Cenevre'de devletler hukuku üzerine doktora yaparak akademik altyapısını güçlendirdi.
Hariciyede görev yaparken edebi kimliğini ve toplumsal duyarlılığını gizlemeyen Dikerdem, yazı hayatını takma isimlerle sürdürdü. Akşam gazetesinde 'M.D.' imzasıyla dış politika analizleri kaşe yazıları kaleme aldı. 1948 ile 1950 yılları arasında yayımlanan Yaprak dergisinde ise 'M. Fırtınalı' müstear adıyla sanat ve edebiyat üzerine yoğunlaştı. Dikerdem, aynı zamanda Türkiye'nin tanınmış gazeteci ve yazarlarından Mehmet Ali Birand'ın da dayısıdır.
Marksist Bir Diplomatın Hariciye Yılları
Türk diplomatik çevrelerinde Marksist dünya görüşüyle bilinen belki de tek isim olan Mahmut Dikerdem, bu kimliğine rağmen kariyer basamaklarını başarıyla tırmandı. 1957 ile 1972 yılları arasındaki dönemde Türkiye'yi temsil etmek üzere farklı coğrafyalarda önemli diplomatik görevler üstlendi. Bu doğrultuda sırasıyla şu ülkelerde büyükelçilik yaptı:
- Ürdün
- İran
- Gana
- Hindistan
Farklı kıtalardaki bu yoğun mesai sırasında da entelektüel üretimini durdurmadı. Ayrıca 1960 sonrasında 'Mehmet Bora' ve 'Mahmud Ferhad' takma adlarını kullanarak Yön, Öncü ve Forum gibi dönemin etkili yayın organlarında makaleler yazdı.
Büyükelçilik makamındayken sergilediği bağımsız duruş, Türkiye'nin dış politika hamlelerine getirdiği yapıcı eleştirilerle de kendini gösterdi. Özellikle 1974 Kıbrıs Harekâtı sürecinde resmi tezlerin dışına çıkarak dikkat çeken alternatif bir yaklaşım geliştirdi. Dikerdem, adanın geleceği için askeri üslerden arındırılmış, tam anlamıyla bağımsız ve federal bir Kıbrıs modelini açıkça savundu. Hariciyedeki uzun soluklu hizmetlerinin ardından, 1976 yılında Dışişleri Bakanlığı Merkez Yüksek Danışmanlığı görevini yürütürken emekliye ayrıldı.
Barış Mücadelesi ve Son Yılları
Emeklilik günlerinde de toplumsal sorunlara duyarsız kalmayan yazar, Politika, Milliyet ve Cumhuriyet gazetelerinde güncel dış siyaset meselelerini irdeleyen köşe yazıları yazmaya başladı. Hayatının en önemli dönüm noktalarından biri ise 1977 yılında gerçekleşti. Dikerdem, tüm askeri ittifakların sonlandırılması ve nükleer silahların küresel çapta yasaklanması amacıyla kurulan Barış Derneği'nin kurucu genel başkanı oldu.
Onun liderliğindeki dernek, 1979 yılına gelindiğinde Soğuk Savaş yıllarında küresel silahsızlanma hareketinin en önemli aktörlerinden olan Dünya Barış Konseyi'ne katıldı. Bu üyelik, derneğin sosyalist ülkelerle barışçıl politikalar çerçevesinde ortak zemin bulmasında köprü vazifesi gördü. Hayatı boyunca inandığı değerler uğruna hem kalemiyle hem de diplomatik birikimiyle mücadele eden Mahmut Dikerdem, 3 Ekim 1993 tarihinde doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.