Türkiye Ermenisi tarihçi ve yazar Kevork Pamukciyan, 23 Şubat 1923 tarihinde İstanbul Üsküdar'ın tarihî semti Kuzguncuk'ta dünyaya gelmiştir. Kayseri kökenli bir ailenin evladı olan değerli araştırmacı, ömrünü Ermeni kültürü ve biyografilerini aydınlatmaya adamıştır. Kuzguncuk semtinin İcadiye Mahallesi'nde başlayan bu yaşam yolculuğu, yetmiş üç yıl boyunca durmaksızın ürettiği yüzlerce özgün makaleyle Türk kültür tarihine büyük katkılar sunmuştur. Pamukciyan, özellikle mezarlık kitabeleri ve biyografi çalışmalarıyla geçmişin sessiz tanıklarını günümüze taşımıştır.
İlk Eğitim Yılları ve Yazın Dünyasına Giriş
Pamukciyan, Hacı Mikayel Bey ile Nazeli Hanım'ın oğlu olarak çocukluğunu Üsküdar'da geçirdi. İlköğrenimini 1937 yılında Nersesyan-Yermonyan Okulu bünyesinde tamamladıktan sonra eğitimine Saint-Joseph Fransız Koleji'nde devam etti. Saint-Joseph'ten ayrılmasına rağmen, içindeki araştırma tutkusu ve tarihe olan merakı hiçbir zaman eksilmedi. Lakin 1945 yılında, henüz onuncu sınıftayken buradaki eğitimini yarıda bırakarak okuldan ayrılmak durumunda kaldı.
Değerli araştırmacının yazı hayatına ilk adımı, 1943 yılında İstanbul'da haftalık basılan Ermenice Nor Lur (Yeni Haber) gazetesinde okuyucuyla buluşan "Kaspar Bey Sinabyani Masin" başlıklı biyografi makalesiyle atılmıştır. Bu ilk deneme, onun gelecekteki biyografi odaklı çalışmalarının da habercisiydi. Nitekim 1949'a gelindiğinde New York merkezli Hayasdani Goçnak dergisinde kaleme aldığı yazı, Pamukciyan'ın dış dünyadaki Ermeni basınıyla ilk temasını kurmasını sağladı.
Tarihin İzinde: Mezar Taşları ve Akademik Üyelikler
Kevork Pamukciyan, 1942 ile 1956 yılları arasında İstanbul'un tarihi mezarlıklarında hummalı bir çalışma yürüttü. Üsküdar, Edirnekapı ve Balıklı Ermeni Mezarlığı sınırları içindeki yaklaşık 2000 mezar taşı kitabesini tek tek inceleyerek büyük bir arşiv oluşturdu. Tarihe olan bu tutkusu, onu 1953 yılında kurulan Kültürel Araştırmaları Teşvik Cemiyeti'nin kurucu üyeleri arasına taşıdı. Pamukciyan'ın ilk Türkçe akademik makalesi olan "Darphane Ne Zamandan Beri Topkapı Sarayı Dahilindedir?" başlıklı çalışması da 1956 senesinde Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni'nde okuyucuyla buluştu. Bu özgün yayın, Pamukciyan'ın Türkçe kaleme aldığı geniş makaleler dizisinin de ilk müjdecisi olmuştur.
Kariyerindeki önemli dönüm noktalarından biri, 1967 yılında üstlendiği Türkiye Ermenileri Patrikliği genel sekreterliği göreviydi. Yıllar süren birikimi sayesinde 1976 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'ne bağlı Mimarlık Tarihi ve Restorasyon Enstitüsü üyeliğine seçildi.
Geniş Eser Külliyatı ve Vefatı
Pamukciyan, üretken bir kalem olarak arkasında devasa bir miras bırakmıştır. Ömrü boyunca yaklaşık 130 Türkçe makale, 300 Ermenice makale ve 1 Fransızca makale kaleme alan yazar, iki adet de kitap yayımlamıştır. Araştırmacının çalışmalarında yoğunlaştığı başlıca konular şunlardır:
- Biyografiler ve şahsiyet analizleri
- Geleneksel Ermeni müziği ve tiyatrosu
- Ermeni bayramları ile kilise tarihleri
Aynı zamanda şiirle de ilgilenen yazarın Türkçe kaleme aldığı yazılardan tam 64 tanesi, 1984-1997 yılları arasında Tarih ve Toplum dergisinde yayımlanarak geniş kitlelere ulaştı. Tarih ve Toplum, yazarın Türkçe kaleme aldığı akademik çalışmalarını en çok yayımladığı prestijli mecra haline gelmiştir.
Pamukciyan, yazılarında asıl isminin yanı sıra farklı takma isimler ve kısaltmalar da kullanmıştır. Bu imzalar arasında öne çıkanlar şunlardır:
- Kim-Men-Pen, K.M.P., K.P.
- Kevork Mırayon, K.Mırayon
- Hasmig, K.Arkeos, Kharazan
Tarih dünyasına adını altın harflerle yazdıran değerli araştırmacı, 23 Eylül 1996 günü İstanbul Şişli'de yer alan Surp Agop Hastanesi'nde hayata gözlerini yumdu. 73 yaşında vefat eden Pamukciyan'ın naaşı, Feriköy semtinde toprağa verilmiştir.