Türk eğitim tarihinin yönünü çizen Mehmet Kazım Nami Duru, 1875 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş, askeri kimliğinin yanı sıra yazdığı yazılar ve kurduğu kurumlarla Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan modernleşme sürecine yön vermiştir. Yaşamı boyunca öğretmenlik, müfettişlik ve milletvekilliği görevlerini üstlenen Duru, 14 Ekim 1967 tarihinde aramızdan ayrılmıştır. Genç yaşlardan itibaren hürriyetçi düşünceleri benimseyerek ülkenin kaderini eğitimle değiştirmeyi hedeflemiş, Osmanlı Devleti'nin ilk anasınıfını açarak bu alanda bir çığır açmıştır.
Askerlikten Pedagojiye Uzanan İlk Yıllar
Babası askeri eczacı Mustafa Suphi Bey, annesi ise Fatma Zehra Hanım olan Mehmet Kazım'ın çocukluk yılları, babasının mesleki sorumlulukları sebebiyle Rumeli topraklarında geçmiştir. Eğitim hayatına askeri okullarda devam eden Duru, sırasıyla şu okullarda eğitim almıştır:
- Selanik Askeri Rüşdiyesi
- Manastır Askeri İdadisi
- Harp Okulu
Duru, Harp Okulu yıllarında vatansever şair Namık Kemal'in eserleriyle tanışmıştır. Bu hürriyetçi fikirler onun zihinsel gelişimini derinden etkilemiştir. Okuldan 1897 senesinde başarıyla mezun olmasının ardından, ordu kademelerinde görev almaya başlamıştır. Askerlik görevini icra ederken, atandığu bölgelerdeki rüşdiyelerde öğretmenlik de yapmıştır. Görev amacıyla bulunduğu Arnavutluk'ta hayatını birleştirmiş ve bu evlilikten beş çocuk sahibi olmuştur.
Osmanlı İmparatorluğu'nun İlk Anasınıfı ve Selanik Yılları
Kazım Nami, Selanik'te bulunduğu dönemde yabancı dil bilgisini ve pedagojiye olan ilgisini oldukça geliştirmiştir. Şehirde yer alan Ravza-i Sıbyan Mektebi ile bir Fransız lisesinde dersler vermeye başlamıştır. II. Meşrutiyet'in ilan edilmesiyle birlikte öğretmenlik yaptığı bu okul, bölgenin en seçkin kurumlarından biri haline gelmiştir. 1909 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'na düzenlenen bir seyahate katılan eğitimci, Peşte kentinde okul öncesi öğretmen yetiştiren iki senelik bir okulu inceleme şansı bulmuştur.
Bu seyahatten elde ettiği birikimlerle Selanik'e dönen Kazım Nami, Ravza-i Sıbyan Mektebi bünyesinde bir anaokulu sınıfı kurmuştur. Açılan bu sınıf, Osmanlı İmparatorluğu tarihindeki ilk anasınıfı olma özelliğini taşımaktadır. Başarılı çalışmalarının ardından 1909 yılında Selanik Askeri Rüştiyesi'nin Fransızca öğretmenliğine atanmıştır. Aynı zamanda İttihat ve Terakki Mektebi ile Ravza-i Sıbyan'daki görevlerini de sürdürmüştür. Kentte yayınlanan Zaman gazetesinde eğitim ve toplum üzerine makaleler kaleme almıştır.
Milli Eğitim Müfettişliği ve Siyasi Hayatı
Askerlikten ziyade eğitime odaklanmak isteyen Kazım Nami, 1910 senesinde yüzbaşı rütbesindeyken ordudaki görevinden istifa etmiştir. Askerlikten ayrıldıktan sonra tamamen maarif teşkilatına katılmış ve müfettişlik kariyerine adım atmıştır. Bu doğrultuda şu bölgelerde eğitim müfettişliği yapmıştır:
- Selanik (1910-1911)
- Edirne, İstanbul, Çatalca
- İzmit
Birinci Dünya Savaşı öncesinde Kocaeli Maarif Müdürlüğü görevine getirilmiş ve Selanik'teki başarılı anaokulu uygulamasını İzmit'te de hayata geçirmiştir. Cumhuriyet döneminde de eğitim fikirleriyle sistemin kurulmasında aktif rol oynamıştır. Pedagojik yaklaşımları 1930'lu yıllarda Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) parti programına dahil edilmiş, böylece resmi eğitim ideolojisinin temel taşlarından biri olmuştur. Sonraki yıllarda siyaset sahnesinde daha aktif yer alarak TBMM'de 5. ve 6. dönemlerde Manisa milletvekili olarak milletine hizmet etmeyi sürdürmüştür.