Türkiye'nin su mühendisliği tarihindeki en parlak isimlerden biri olan ünlü hidrolik mühendisi Profesör Kazım Çeçen, 1919 yılında Elazığ'da dünyaya gelmiş ve 8 Ağustos 1997'deki vefatına dek ülkenin su altyapısı ile bilimsel birikimine yön veren çalışmalara imza atmıştır. Soyu Artukoğulları'na kadar uzanan Çeçen, İzmir'de tamamladığı lise eğitiminin ardından devlet bursuyla gittiği Almanya'da aldığı yüksek eğitimiyle ülkesine dönmüş ve İstanbul Teknik Üniversitesi çatısı altında su kaynaklarının verimli kullanımı için çığır açan projeler tasarlamıştır. Kendisi su mühendisliğinin öncülerindendir.
Almanya'dan İTÜ Kürsülerine Uzanan Akademik Yolculuk
Gençlik yıllarında gösterdiği başarıların ardından 1937 senesinde İzmir Erkek Lisesi'nden mezun olan Kazım Çeçen, eğitim hayatına yurt dışında devam etme imkanı buldu. Milli Eğitim Bakanlığı'nın sağladığı olanakla 1938'de hidrolik mühendisliği eğitimi almak üzere Almanya'ya giden başarılı mühendis, 1943 yılında Berlin Teknik Üniversitesi'nden yüksek mühendis ünvanını kazanarak mezun oldu. Savaşın Almanya'daki yıkıcı etkileri sebebiyle doktora çalışmasını tamamlayamadı ve 1945 yılında Türkiye'ye döndü. Bu dönüş, akademik kariyerinin başlangıcıydı.
Türkiye'ye dönüşüyle birlikte kapılarını açtığı İstanbul Teknik Üniversitesi bünyesinde akademik kariyerine başlayan Çeçen, 1949 yılında doçentlik derecesini elde etti. Araştırma tutkusuyla dolu olan bilim insanı, 1958 yılında İTÜ'nün sunduğu destekle Graz Teknik Üniversitesi'ne giderek yarım kalan doktora hedefini 1959'da nihayete erdirdi. Türkiye'ye döndükten kısa süre sonra, 1960 yılında profesörlük unvanına layık görülen Çeçen, 1963'te İTÜ İnşaat Fakültesi Hidrolik ve Su Kuvvetleri Kürsüsü Başkanlığı görevini üstlendi. Kürsü başkanlığının ardından, 1982 yılında aynı fakültede Hidrolik Ana Bilim Dalı Başkanı oldu. Tecrübeli akademisyen, 1979 ile 1986 yılları arasında İTÜ Bilim ve Teknoloji Tarihi Araştırma Enstitüsü bünyesinde de görev üstlendi. Bilgi birikimini sınırların ötesine de taşıyan Çeçen, 1985 yılında Braunschweig Teknik Üniversitesi bünyesinde de dersler vererek uluslararası alanda saygınlık kazandı. Uluslararası alanda dersler vermeyi sürdürdü.
Barajlardan Tarihi Su Yollarına: Ülkeye Değer Katan Projeler
Akademik araştırmalarını pratik saha projeleriyle birleştiren Kazım Çeçen, 1963 yılından itibaren TÜBİTAK Mühendislik Araştırma Kürsüsü'nde görev alarak ulusal su projelerine yön verdi. Akarsularda gerçekleşen katı madde taşınımı üzerindeki araştırmaları sayesinde, hidroelektrik santrallerinin çalışma performansını ciddi ölçüde artıran özgün bir model tasarladı. Geliştirdiği bu yenilikçi sistem, ilk olarak Sızır Hidroelektrik Santrali'nde hayata geçirilerek başarısını kanıtladı.
Ülkenin dört bir yanındaki stratejik su yatırımlarında imzası bulunan Çeçen, hidroelektrik santralleri, göller ve barajlar üzerinde kritik etütler gerçekleştirdi. Bu kapsamda çalışma yürüttüğü belli başlı alanlar şunlardır:
- İkizdere, Doğankent ve Murgul ilçelerinde kurulan hidroelektrik santralleri
- Atatürk Baraj Gölü bünyesindeki tüneller
- Terkos Gölü su toplama kanalları ve bağlama yapıları
Modern mühendislik projelerinin ötesine de geçen uzman mühendis, İstanbul'un tarihi su yolları ve altyapı sistemleri üzerine derinlemesine araştırmalar yaparak kentin geçmişine ışık tuttu. Bu çalışmalar şehir tarihi için önemlidir.
Uluslararası Başarılar ve Bilimsel Miras
Su mühendisliği alanında yaptığı üstün nitelikli çalışmalar, Kazım Çeçen'e hem ulusal hem de uluslararası düzeyde prestijli ödüller getirdi. Hidrolik alanındaki katkıları vesilesiyle 1967 yılında Gothilf Hagen Madalyası ile üdüllendirilen Çeçen, 1976 yılında ise su alma yapıları ile yer altı su akımları üzerine gerçekleştirdiği kapsamlı bilimsel çalışmasıyla TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü kazandı.
Yabancı dillere büyük hakimiyeti olan ve İngilizce, Fransızca ile Almanca dillerini akıcı şekilde konuşabilen Çeçen, bilgi birikimini yazılı eserlerle ölümsüzleştirdi. Üç farklı yabancı dile hakimdi. Ağırlıklı olarak İstanbul'un tarihi su yolları ve hidrolik mühendisliği konularına odaklanan kitapları, küresel ölçekte ilgi görerek farklı dillere tercüme edildi. Akademisyen, TDV İslam Ansiklopedisi için de 15 farklı maddede su yapılarıyla ilgili önemli çalışmalar kaleme aldı.