İsmet Kaya Erdem, Karabük'ün tarihi ilçesi Safranbolu'da 10 Eylül 1928 tarihinde dünyaya gelen ve Türk siyasi tarihinin en hareketli dönemlerinde bakanlık, başbakan yardımcılığı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) başkanlığı yapmış önemli bir devlet adamıdır. Eğitim hayatının ilk aşamasını İzmir kentinde bulunan Gazi İlkokulu'nda başarıyla tamamlayan Erdem, yükseköğrenimini ise İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi mezuniyeti ile taçlandırmıştır. Eğitimi sonrası kamu yönetiminde önemli görevler aldı. Kendisi aynı zamanda tanınan siyasetçilerden Tarhan Erdem'in abisidir. Erdem, Türkiye'nin iktisadi ve idari yapısının şekillenmesinde önemli roller oynamış, devlet kademelerinde edindiği tecrübeleri parlamentoya taşımıştır.
Bülend Ulusu ve Turgut Özal Dönemlerindeki Siyasi Faaliyetleri
Kaya Erdem, kamu hizmetindeki kariyerine ilk olarak Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) Genel Müdürü unvanıyla 1976-1977 yıllarında adım atmıştır. Bu görevinin akabinde, 1978 yılından itibaren Hazine Genel Sekreterliği makamına getirilmiş ve bu vazifesini 1980 yılına dek yürütmüştür. Ülkenin kaderini etkileyen 12 Eylül 1980 askeri müdahalesi sonrasında oluşturulan Bülend Ulusu hükümetinde Maliye Bakanı olarak görev yapmıştır. 1980 ile 1982 yılları arasında sürdüğü bu bakanlık görevinin ardından, Anavatan Partisi (ANAP) saflarında aktif siyasete atılmıştır. Yapılan genel seçimlerde İzmir Milletvekili seçilerek meclise giren Erdem, Turgut Özal liderliğinde kurulan kabinede Başbakan Yardımcılığı makamına atanmıştır. Aralık 1983 tarihinde üstlendiği başbakan yardımcılığı görevini, Ocak 1989 tarihine kadar aralıksız sürdüğü bilinmektedir. Bu süreçte Özal ile yaşadığı Siyasi vizyon ve yönetim anlayışı farklılıkları nedeniyle hükümetteki görevinden ayrılmıştır. Kabineden istifa ettikten sonra meclis başkanlığına adaylığını koyan Erdem, TBMM Başkanı seçilmiş ve ANAP iktidarı son bulana dek bu görevini sürdürmüştür. Partide laik ve liberal kanadın önde gelen ismidir.
Bankerler Olayı ve İstifasına Yol Açan Gelişmeler
Kaya Erdem, Maliye Bakanlığı vazifesini yürüttüğü 1982 senesinde Türkiye ekonomisini derinden sarsan Bankerler Olayı adıyla bilinen finansal krizin merkezindeki isimlerden biri olmuştur. O dönemde yüksek faiz vaadiyle halktan para toplayan aracı kurumlara yönelik yaptığı açıklamalar geniş yankı uyandırmıştır. Vatandaşların üç beş kuruş fazla para kazanabilmek amacıyla kumar oynadığını belirten Erdem, bu ifadesiyle büyük bir tartışmanın fitilini ateşlemiştir. Bu sert açıklamanın kamuoyuna yansımasının hemen ardından, on binlerce tasarruf sahibi yatırdıkları paraları geri alabilmek için ilgili kurumlara başvurmuştur. Yaşanan bu toplumsal hücum ve talep patlaması, ülkede finansal çöküşü beraberinde getirmiştir. Bu durum büyük bir ekonomik buhrana yol açmıştır.
Akademik Çalışmalara ve Yasama Yılları
Devlet yönetimindeki ve aktif siyasetteki yoğun mesaisine karşın Erdem, akademik dünyadan ve bilimsel çalışmalardan hiçbir zaman uzak kalmamıştır. 1959 yılı ile 1966 yılları arasında Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi'nde profesör sıfatıyla dersler vererek geleceğin iktisatçılarını yetiştirmiştir. Bu eğitim faaliyeti sırasında öğrencilerine kaynak oluşturması amacıyla hazırladığı teksirler ve notlar, üniversite düzeyindeki eğitim yayınları arasında yer almıştır. Özellikle 'İktisadi Devlet Teşekkülleri Mevzuatı' ile 'Maliyet Muhasebesi' gibi kritik konularda yazdığı eserler, onun akademik birikiminin somut çıktıları olarak öne çıkmaktadır. İzmir ile bağını her zaman güçlü tutmuştur. Ayrıca, 1983 yılından 1999 yılına kadar aralıksız dört dönem boyunca İzmir milletvekili olarak mecliste görev yapma başarısı göstermiştir. Özel yaşantısında evli ve iki çocuk sahibi olan Kaya Erdem, hem akademideki üretkenliği hem de Türk devlet bürokrasisine sunduğu katkılarla cumhuriyet tarihinin önemli isimleri arasında yer almaktadır.
Kaya Erdem'in Üstlendiği Önemli Kamu Görevleri
Kaya Erdem, uzun yıllara yayılan kariyeri boyunca kamu yönetiminde çok çeşitli ve kritik görevlerde bulunmuştur. Bu görevler şunlardır:
- SSK Genel Müdürü (1976-1977)
- Hazine Genel Sekreteri (1978-1980)
- Maliye Bakanı (1980-1982)
- Başbakan Yardımcısı (1983-1989)
- TBMM Başkanı