Türk edebiyatının ve basın tarihinin en üretken şahsiyetlerinden biri olan İsmail Habip Sevük, 1892 yılında Edremit'te dünyaya gözlerini açmış ve 17 Ocak 1954'te İstanbul'da hayatını kaybetmiştir. Kalemiyle Milli Mücadele'nin Anadolu'daki sesi olan yazar, ayrıca cumhuriyet tarihinin ilk edebiyat ders kitabı kabul edilen o meşhur eseri kazandırarak eğitim dünyasında silinmez bir iz bırakmıştır. Bir vatansever, titiz bir araştırmacı ve idealist bir öğretmen olarak tanınan Sevük, işgal altındaki topraklarda çıkardığı yayınlar ve bağımsızlık inancını aşılayan yazılarıyla adını tarihe yazdırmıştır. Babası Jandarma binbaşısı Mustafa Habib Bey'in görev yaptığı yıllarda başlayan hayat yolculuğu, Bursa'dan İstanbul'a, Kastamonu'dan İzmir ve Balıkesir'e uzanan geniş bir coğrafyada Türk kültürüne hizmetle şekillenmiştir. Hem edebiyat tarihçiliği hem de parlamento üyeliği yapan bu yönlü aydın, cumhuriyet rejiminin inşasında eğitim ve kültür politikalarının en önemli taşıyıcılarından biri olmuştur.
Edebiyat Aşkıyla Başlayan Eğitim ve Öğretmenlik Yılları
Henüz küçük bir çocukken Edremit'te ilk öğrenimini tamamlayan genç İsmail Habip, lise eğitimi için Bursa'ya gitmiştir. Bursa İdadisi sıralarındayken hayatını değiştirecek o büyük tesadüfle karşılaşmış, edebiyat öğretmeni Hüseyin Siret Bey sayesinde sanata ve söze karşı derin bir tutku beslemeye başlamıştır. Lise yıllarında hocasından aldığı bu edebi zevkle İstanbul'a gelen genç yazar, yükseköğrenimini Darülfünun Hukuk Mektebi bünyesinde sürdürmüş ve 1913 senesinde buradan başarıyla mezun olmuştur. Hukuk tahsilini tamamlamış olmasına rağmen, gönlündeki asıl uğraş olan öğretmenliği tercih etmiştir.
1914 yılında Maarif Nezareti tarafından düzenlenen sınavı üstün bir dereceyle kazanan Sevük, Kastamonu'ya felsefe ve edebiyat öğretmeni olarak atanarak meslek hayatına ilk adımını atmıştır. Kastamonu'da sadece sınıflarda ders anlatmakla yetinmemiş, bölgedeki sosyal ve siyasi hareketliliğin de merkezinde yer almıştır. Bu dönemde İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kulüp müdürlüğünü üstlenirken, cemiyetin yayın organı niteliğindeki Köroğlu gazetesinde de başyazarlık görevini yürütmüştür. Genç öğretmenin bu ilk gazetecilik ve yöneticilik tecrübeleri, ilerleyen yıllarda Anadolu'da yürüteceği basın mücadelesinin adeta provası olmuştur.
Milli Mücadele Yılları ve Anadolu Basınındaki Mücadele
Takvimler 1919 yılını gösterdiğinde Ege'nin incisi İzmir'e geçen İsmail Habip Bey, İzmir Sultanisi'nde edebiyat öğretmenliği yapmaya başlamıştır. Ancak kısa süre sonra gerçekleşen İzmir'in işgali, onun hayatında yeni bir dönüm noktası olmuş ve vatan savunması için yollara düşmesine yol açmıştır. İşgalin hemen ardından Balıkesir'e geçen yazar, burada Mustafa Necati ve Vasıf beylerin önderliğinde neşredilen İzmir'e Doğru dergisinin yönetimini üstlenmiştir. 1919 ile 1920 yılları arasında bu dergide bağımsızlık ateşini körükleyen yazılar kaleme alan Sevük, Balıkesir'in de Yunan kuvvetlerince işgal edilmesi üzerine tekrar Kastamonu'nun yolunu tutmuştur.
Kastamonu'da mücadelesine kaldığı yerden devam eden aydın yazar, Hamdi (Çelen) ve Hüsnü (Açıksöz) beyler tarafından çıkarılan Açıksöz gazetesinin yazar kadrosuna katılmıştır. Gazetede 13 Ekim 1922 tarihine kadar başyazılar kaleme alarak halkın direniş azmini diri tutmayı başarmıştır. Türk Kurtuluş Savaşı bittikten sonra Ankara'ya gitmiştir. Burada Ankara Erkek Lisesi bünyesinde edebiyat öğretmenliği yapmıştır. Aralık 1922'de ise Yunus Nadi'nin kurduğu Yeni Gün gazetesinde yazarlığa başlamıştır.
Atatürk'ün Seyahatleri ve Cumhuriyet Dönemi Hizmetleri
Cumhuriyetin ilanına giden süreçte de önemli görevler üstlenen yazar, 1923 yılının Mart ayında Yeni Gün ve Anadolu Ajansı adına tarihi bir göreve getirilmiştir. Mustafa Kemal Paşa'nın Adana, Mersin ve Konya illerini kapsayan güney seyahatine muhabir olarak eşlik etmiştir. Yurda dönüşünde izlenimlerini Hâkimiyet-i Milliye gazetesinde yayımlamıştır. Edinilen gözlemler burada dizi halinde okuyuculara sunulmuştur.
Vasıf Bey'in Maarif Vekilliği üstlendiği dönemde eğitim idareciliğine adım atan İsmail Habip Bey, Edirne Milli Eğitim Müdürü olmuştur. Aynı zamanda Edirne Türk Ocağı başkanlığı görevini de başarıyla yürütmüştür. Vasıf Bey'in desteğiyle atandığı bu idari görevlerin ardından Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde eğitimi koordine etmiştir:
- 1926-1927 yılları arasında eğitim sisteminin inşasına katkı sunmak amacıyla Antalya Maarif Eminliği görevini üstlenmiştir.
- 1927-1931 yılları arasında ise Adana Maarif Eminliği görevini yerine getirerek bölgede eğitim seferberliği yürütmüştür.
- Adana'da görev yaptığı esnada kültürel çalışmalara hız veren Sevük, bölgedeki entelektüel hayatı canlandırmak amacıyla Adana Mıntıkası Maarif Mecmuası dergisini çıkarmıştır.
Dergi, 1928-1931 yılları arasında 40 sayı yayımlanarak eğitim camiasına ulaşmıştır. Maarif eminliklerinin tamamen kaldırılmasıyla birlikte yeniden öğretmenliğe dönmüştür. 1931 yılında Galatasaray Lisesi edebiyat öğretmenliğine atanmıştır.
Cumhuriyet döneminin ilk edebiyat tarihi kitabı olma özelliğini taşıyan Türk Teceddüt Edebiyatı Tarihi adlı şaheseri ise 1925 yılında liseler için ders kitabı olarak hazırlamış ve yayımlamıştır. Eğitimci kimliğinin yanı sıra siyasete de adım atan yazar, 1943-1946 yılları arasında VII. TBMM'de Sinop milletvekili olarak yer almıştır.