Cumhuriyet tarihinin en saygın bürokratları arasında yer alan eski Dışileri Bakanı İlter Türkmen, 8 Kasım 1927'de İstanbul'da doğdu. O, ömrünü tamamen hariciye mesleğine adamıştı. Devletin zirvesinde üstlendiği son derece kritik vazifelerle adını altın harflerle yazdıran bu efsanevi diplomat, Türkiye'nin dünyadaki itibarını ve konumunu güçlendirmek için çalıştı. Hem yurt içinde hem de uluslararası alanda başarılı hizmetlerde bulundu. Tecrübeli devlet adamı, geride derin bir iz bırakarak 6 Temmuz 2022'de yine İstanbul'da 94 yaşında vefat etti.
Eğitim Yılları ve Hariciyeye İlk Adım
Gençlik yıllarında nitelikli bir eğitim altyapısı kuran İlter Türkmen, Türkiye'nin en köklü eğitim kurumlarından biri olan Galatasaray Lisesi'nden mezun oldu. Buradaki başarılı lise eğitiminin ardından yükseköğrenimini tamamlamak üzere Ankara'nın yolunu tutan Türkmen, mülkiyelilerin yuvası olan Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne kaydoldu. 1949 senesinde bu prestijli fakülteden başarıyla mezuniyet derecesini elde etti. Mezuniyetin ardından hiç vakit kaybetmeden aynı yıl içerisinde Dışileri Bakanlığı bünyesinde göreve başlayarak profesyonel kariyerine ilk adımını attı. Dışileri bünyesinde adım adım yükselerek çok sayıda farklı diplomatik görevde aktif olarak bulundu. Bakanlık çatısı altında yükselen genç diplomat, ülkesini temsil etmek üzere çeşitli kademelerde kritik sorumluluklar üstlendi.
Küresel Arenada Temsil ve Bakanlık Dönemi
Hariciyedeki kabiliyetiyle dikkat çeken Türkmen, devlet kademelerinde hızlı adımlarla ilerleyerek geniş yetkilerle donatıldı. Kronolojik olarak üstlendiği başlıca büyükelçilik ve daimi temsilcilik görevleri şunlardır:
- 1967 yılında Dışileri Bakanlığı Genel Sekreter yardımcılığı görevine getirildi.
- 1968 yılında komşu ülke olan Yunanistan'daki Atina Büyükelçiliği makamına atandı.
- 1972 senesinde Sovyetler Birliği'nin kalbi olan Moskova Büyükelçiliği vazifesini icra etti.
- 1975 yılında ise küresel diplomasinin merkezi olan Birleşmiş Milletler nezdinde Türkiye'nin Daimi Temsilcisi oldu.
Temmuz 1980 tarihinde Dışileri Bakanlığı Genel Sekreterliği (Müsteşarlık) makamına getirilen Türkmen, bu süreçte bürokrasinin en üst kademesinde yer alıyordu. 12 Eylül Darbesi'nin ardından kurulan Bülent Ulusu hükûmetinde kendisine sunulan Dışileri Bakanı teklifini kabul etti. 1980 ile 1983 yılları arasında bu makamı yürüttü. Bakanlık vazifesinden sonra da ülkesine hizmet etmeyi sürdüren tecrübeli diplomat, ayrıca sırasıyla 1983'te Birleşmiş Milletler Cenevre Daimi Temsilciliği, 1985'te Birleşmiş Milletler New York Daimi Temsilciliği ve son olarak 1988'de Paris Büyükelçiliği makamlarında Türk bayrağını dalgalandırdı. Bu görevlerinin ardından 1991 yılında emekliye ayrıldı.
Uluslararası Misyonlar ve Son Yılları
1991 senesinde emekli olan İlter Türkmen, uluslararası kamuoyundaki yüksek saygınlığı sebebiyle yeni ve önemli bir göreve davet edildi. Emekliliğinin hemen ardından, 1991-1996 yılları arasında Birleşmiş Milletler Genel Sekreter Yardımcısı unvanıyla Filistin Mültecilerine Yardım Teşkilatı (UNRWA) Genel Komiseri olarak dünya çapında ses getiren insani çalışmalara imza attı. Türkiye'ye döndükten sonra siyasete de adım atmak isteyen Türkmen, 1995 genel seçimlerinde Milliyetçi Hareket Partisi'nden (MHP) İzmir milletvekili adayı oldu. Ancak bu seçimlerde meclise giremedi. Akademik alanda da tecrübelerini genç nesillere aktaran eski bakan, aynı zamanda bir dönem Galatasaray Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü bünyesinde dersler verdi.
Aile Hayatı ve Vefatı
Asker kökenli seçkin bir aileden gelen İlter Türkmen, eski Millî Emniyet Hizmeti Reisi Korgeneral Behçet Türkmen'in oğluydu. İlk evliliğini gerçekleştirdiği Mina Özdoğancı ile olan birlikteliğinden Lale Apa ve Güner Behçet Türkmen adında iki evlat sahibi oldu. Yaşamının sonraki döneminde ise akademik dünyadan tanınan Prof. Dr. Füsun Türkmen ile hayatını birleştirdi. Füsun Hanım da Galatasaray Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi olarak görev yapmaktaydı. Türk dış politikasına yön veren İlter Türkmen, 6 Temmuz 2022'de İstanbul'da vefat etti. Cenazesi, 8 Temmuz 2022 günü Teşvikiye Camii'nde düzenlenen törenin ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verildi.