Türk askeri tarihinin önemli isimlerinden biri olan general, yazar ve siyasetçi Hüseyin Hüsnü Emir Erkilet, 1883 yılında Osmanlı toprağı olan Gazze'de dünyaya gözlerini açtı. Kayserili bir baba ile Azerbaycan kökenli bir annenin oğlu olan Erkilet, askeri zekası ve stratejik başarılarıyla Kurtuluş Savaşı başta olmak üzere pek çok cephede kritik görevler üstlenmiştir. Bu vatanperver subay, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemindeki savaşlardan milli mücadeleye uzanan yolda ordu komutanlıkları yapmış, cephede üstün yararlılıklar göstermiş ve ömrünün büyük bir kısmını vatan hizmetine adamıştır. Ankara'da 2 Nisan 1958 tarihinde vefat eden Erkilet, ardında zengin bir askeri miras ile derin izler bırakan eserler bırakmıştır.
Askeri Eğitimi ve İlk Görev Yılları
Geleceğin ünlü kurmay subayının askeri yolculuğu, 1901 senesinde Bursa Askeri Lisesi'ni başarıyla tamamlamasıyla başladı. Eğitimine ara vermeden devam eden genç asker, İstanbul'daki Harp Okulu'na kaydoldu ve burayı 1904'te dereceyle bitirdi. Sınıf beşincisi olarak teğmen rütbesini alan Erkilet, vakit kaybetmeden Erkân-ı Harbiye Mektebi'ne adım atarak kurmaylık eğitimine başladı. Üstün başarısıyla dikkat çeken genç subay, 1905 yılında üsteğmenliğe terfi ederken, 1907 senesinde ise kurmay yüzbaşı rütbesiyle akademiden mezun oldu. Askeri kariyerine yön verecek olan kurmay stajını tamamlamak adına 2. Ordu bünyesinde çalışmaya başladı. Erkilet, 1908 yılında 21. Fırka'nın Kurmay Başkanlığına atanarak sahada ilk önemli idari sorumluluğunu üstlendi. Bu ilk kurmaylık tecrübesi onun için oldukça başarılı geçti. Kolağası rütbesine 1909 yılında kavuşan başarılı subay, İstanbul'a dönerek Genelkurmay 2. Şube bünyesinde göreve başladı. Bilgi ve tecrübesini artırmak amacıyla 1910 ile 1912 yılları arasında askeri eğitim almak üzere Almanya'ya gitti.
Dünya Savaşı ve Çanakkale Cephesi
Avrupa'daki eğitimini tamamlayıp vatana dönen Hüseyin Hüsnü Emir Erkilet, Balkanlar ve çevresindeki hareketli günlerin ortasında kendini buldu. Osmanlı Ordusunun kritik kademelerinde görev yapan Erkilet'in bu dönemdeki atamaları kronolojik olarak şu şekildedir:
- 6 Eylül 1912 tarihinde Şark Ordusu Harekât Şubesi'nde göreve başladı.
- 22 Kasım 1912 tarihinde Çatalca Ordusu Menzil Müfettişliği Kurmaylığına getirildi.
- 9 Ekim 1913 tarihinde Harp Okulu bünyesinde Tabiye Öğretmenliğine atandı.
- 2 Aralık 1913 tarihinde Genelkurmay 1. Şubesine atandı.
- 26 Aralık 1913 tarihinde 5. Kolordu Kurmay Başkanlığı görevine getirildi.
Birinci Dünya Savaşı başladığında 5. Kolordu ile birlikte 27 Haziran 1915 tarihinde Çanakkale Seddülbahir Cephesi'nde savaşın en sıcak anlarına tanıklık etti. Çanakkale savunması, onun askeri kariyerinde adeta bir dönüm noktası oldu. Buradaki üstün hizmetlerinin ardından 3 Temmuz 1915'te 14. Kolordu Kurmay Başkanlığı koltuğuna oturdu. Müttefik ordular arasındaki koordinasyonu sağlamak amacıyla 9 Ekim 1915 tarihinde Sırbistan'da konuşlu Makenzen Ordular Grubu karargahına Osmanlı delegesi sıfatıyla gönderildi. 1 Mart 1917'de rütbesi kaymakamlığa yükseltilen Erkilet, 22 Nisan 1917'de 20. Kolordu Kurmay Başkanlığına getirildi. Kısa bir süre sonra, 1 Temmuz 1917 tarihinde Yıldırım Ordular Grubu bünyesinde Kurmay Başkan Yardımcılığı görevini üstlenerek cephe yönetiminde kritik roller oynadı. 1918 yılının başlarında ise 4. ve 8. Orduların Kurmay Başkanlıklarını yürüttü, ardından sırasıyla 46. Tümen Komutanlığı ile 9. Ordu Kurmay Başkanlığı vazifelerini icra etti.
Milli Mücadeleye Katılışı ve Sakarya Savaşı
Büyük savaşın ardından 2 Ağustos 1919'da 2. Ordu Kurmay Başkanlığı görevine getirilen Erkilet, 10 Ocak 1919'da Harp Akademisinde Tabiye Öğretmenliği yaptı. Bir yandan da 23 Haziran 1920'de Genelkurmay 3. Şube Müdürü olarak görev yürüten tecrübeli subay, 3 Ağustos 1921'de İsviçre'nin başkenti Bern'e askeri ataşe olarak gönderildi. Ancak İsviçre'deki bu yeni diplomatik görevi çok uzun sürmedi. Ankara'dan gelen çağrı onun için bir emirdi. Ankara'daki Genelkurmay Başkanlığı'nın yaptığı acil davet üzerine, Sakarya Meydan Muharebesi'ne katılmak amacıyla Bern'deki diplomatik görevini bırakıp Anadolu'ya yöneldi. Zorlu bir yolculuğun ardından 7 Eylül 1921'de İnebolu limanına, 15 Eylül 1921 tarihinde ise Ankara'ya ulaşmayı başardı. Hemen ertesi gün cepheye koşan Erkilet, 16 Eylül 1921 ile 1 Aralık 1921 tarihleri arasında 7. Tümen Komutanı olarak düşmana karşı savaştı. Sakarya zaferinin ardından 1 Aralık 1921 ile 24 Ekim 1922 tarihleri arasında 2. Ordu Kurmay Başkanı olarak Kurtuluş Savaşı'ndaki son kurmay vazifelerini tamamladı ve Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde adını altın harflerle yazdırdı.