Hüseyin Hüsnü Özdamar, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarına uzanan tarihi süreçte, ülkenin kaderini belirleyen önemli dönemeçlerde rol üstlenmiş seçkin bir din ve siyaset insanıdır. 1875 yılında Isparta'nın Evran Mahallesi'nde hayata gözlerini açan bu vatansever aydın, İzmir'in işgali üzerine Anadolu'da yükselen bağımsızlık ateşini desteklemek amacıyla bölgesel direnişi örgütlemiş ve cephede bilfiil düşmanla çarpışmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılış gününden itibaren kesintisiz olarak yedi dönem boyunca Isparta milletvekilliği yaparak yasama çalışmalarına yön veren Özdamar, hem cephe gerisinde vaazlarıyla halkı aydınlatmış hem de meclis kürsüsünde aldığı inisiyatiflerle ulusal egemenliğin inşasına katkı sağlamıştır. Hayatını memleketinin kalkınmasına adayan Özdamar, 17 Haziran 1961 tarihinde aramızdan ayrılana dek müderrislikten meclis sıralarına kadar uzanan çok yönlü bir kariyerle milletine hizmet etmiştir.
Medreselerden Başlayan İlim Yolculuğu
Öğretmenlik yapan babası Hacı Hasan Efendizade İsmail Hakkı Efendi'nin gözetiminde büyüyen Hüseyin Hüsnü Efendi, ilk ve orta öğrenimini doğduğu şehir olan Isparta'da tamamladı. Sadiye Medresesi'nde Uluborlulu Hacı İbrahim Efendi'den eğitim aldı. Hocasının vefatının ardından Konya'ya gitti. Konya'da ilk olarak Karatay Medresesi'ne kaydolan Özdamar, burada tezhip ve hadis ilimleri üzerine derinleşti. Ardından Ziyaiye Medresesi'ne kaydolarak ilim yolculuğunu sürdüren Özdamar, bu kurumda tam altı sene boyunca dirsek çürüttü. Takvimler 2 Ocak 1885 tarihini gösterdiğinde Müderris Parlakzade Ahmet Fahri Efendi'den icazetini almayı başardı. Edindiği bilgilerle yetinmeyen Özdamar, Payitaht İstanbul'a giderek Mahmutpaşa Medresesi'nde çalışmalarına devam etti. Burada dini ilimler ve dil alanında kendisini geliştirdi. 9 Ağustos 1902'de Dersiam Mustafa Asım Efendi'den müderrislik icazetini almaya hak kazandı. Bu başarının ardından doğduğu topraklara dönerek, kendi okuduğu Sadiye Medresesi'ne müderris olarak atandı.
Milli Mücadele Yılları ve Cephe Faaliyetleri
Dönüşünde Kutlubay Camii'nde vaizliğe başladı. Ardından 1906 senesinde Nakibüleşraf Kaymakamlığı makamına getirilirken, 1908 yılında ilmiye rütbelerinden Edirne payesini elde etti. 16 Ocak 1910'da Antalya Merkez Müderrisliği görevine getirildiyse de geçerli bir mazereti sebebiyle bu göreve başlayamadı. Bu dönemde çeşitli camilerde dersiamlık vazifesini yerine getirdi. 9 Ocak 1911 tarihinde Şeriye Mahkemesi Zabıt Katibi olarak bürokrasiye adım attı. 22 Mart 1914'te ise İl Genel Meclisi üyeliğine seçilerek yerel yönetimde görev aldı. Isparta Müftüsü Şakir Efendi'nin İttihat ve Terakki yetkililerinin şikayetiyle görevden el çektirilmesi üzerine, 5 Mart 1916'da kentin yeni müftüsü oldu. Eski müftünün görevine iade edilmesiyle birlikte 7 Nisan 1919'da bu görevden istifa etti. İzmir'in Yunan askerleri tarafından işgal edilmesi Anadolu'da büyük bir infiale yol açmıştı. Hüseyin Hüsnü Efendi, bu haksız işgale karşı sessiz kalmayarak Isparta Müdafaa-i Hukuk hareketine dahil oldu. Bölgesel kongrelerde kenti temsil etme sorumluluğunu üstlendi. Uçkurcuzade Ali Efendi ile birlikte 6-9 Ağustos 1919 tarihlerinde gerçekleştirilen Nazilli Kongresi'ne delege olarak iştirak etti. Mücadelenin yalnızca fikir boyutunda kalmayıp bizzat Nazilli cephesinde Yunan işgal güçlerine karşı elinde silahla savaştı. Aynı zamanda kürsülerden halka hitap ederek, Kurtuluş Savaşı'nın kutsal hedeflerini anlatan vaazlar verdi.
Hüseyin Hüsnü Özdamar'ın kariyeri boyunca üstlendiği önemli görevlerden bazıları şunlardır:
- Sadiye Medresesi Müderrisliği
- Isparta Kutlubay Camii Vaizliği
- Nakibüleşraf Kaymakamlığı
- Isparta Müftülüğü
- Yedi Dönem TBMM Isparta Milletvekilliği
Meclis Sıraları, Kanun Teklifleri ve Milletvekilliği Dönemi
Kurtuluş Mücadelesi'nin zaferle taçlanması yolunda Ankara'da açılan yeni meclise Isparta milletvekili seçilerek katıldı. 23 Nisan 1920'deki açılış töreninde hazır bulunan Özdamar, eski Isparta müftüsü sıfatını kullanarak meşhur Ankara Fetvası'nı onaylayan din adamları arasında yer aldı. TBMM'de Şeriye ve İrşad komisyonlarında çalıştı. Birinci dönem boyunca üçü gizli oturumlarda olmak üzere toplam on üç defa kürsüye çıkarak önemli konuşmalar gerçekleştirdi. Yasama faaliyetleri esnasında meclise bir soru önergesi ile bir gensoru önergesi sundu. Arkadaşlarıyla birlikte sunduğu gensoru, dönemin Şeriye ve Evkaf Vekili olan Konya Milletvekili Mehmet Vehbi Çelik'in görevinden istifa etmesiyle neticelendi. Ayrıca, asker kaçaklığından ölüm cezası alan ruhsal rahatsızlığı bulunan bir erin bağışlanması yönündeki teklifi kanunlaştı. Bu teklif, 18 Ekim 1922 tarihinde 274 sayılı kanun olarak kabul edildi. Hüseyin Hüsnü Bey, milletin takdiriyle TBMM'nin ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci dönemlerinde de koltuğunu korudu. Milletvekilliği görevini 1943 yılına kadar sürdüren Özdamar, 1934'te ise resmi memuriyet görevinden emekliliğini istedi. Cephedeki üstün yararlılıkları dolayısıyla kendisine layık görülen Yeşil Şeritli İstiklal Madalyası, 22 Şubat 1926 tarihli meclis kararı uyarınca Kñrmızı-Yeşil Şeritli İstiklal Madalyası ile değiştirildi. Özel yaşamında 1902 yılında Isparta Çelebiler Mahallesi sakinlerinden Karaosmanoğlu Azmiye Efendi'nin kızı Kamile Hanım ile dünya evine girdi. Mutlu evliliklerinden üç çocuk dünyaya geldi. Soyadı Kanunu'nun kabul edilmesiyle birlikte 'Özdamar' soyadını alan deneyimli devlet adamı, geride basılmamış olan 1910 tarihli 'Feraiz' adlı değerli bir eser bıraktı. 17 Haziran 1961'de hayata veda etti. Naaşı önce Aldan Efendi Mezarlığı'na defnedildi. Yasal düzenleme gereğince vefatından beş yıl sonra naaşı Isparta Askeri Şehitliği'ne nakledildi.