Türk dış politikasının şekillenmesinde hem akademik çalışmalarıyla hem de aktif siyasi kimliğiyle derin izler bırakan Prof. Dr. Ahmet Haluk Ülman, 1931 yılında İstanbul Üsküdar'da doğmuş ve ömrünü ülkesinin diplomatik bağımsızlığına adamış çok yönlü bir devlet adamıdır. Çocukluk yıllarını babasının subaylık görevi nedeniyle Türkiye'nin farklı köşelerinde geçiren Ülman, aldığı köklü eğitimle genç yaşta dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır. Seçkin eğitim kurumlarından Galatasaray Lisesi'nden mezun olduktan sonra Mülkiye sınavlarını burslu kazanarak Ankara'nın yolunu tutmuştur. Burada Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin siyasi şubesini başarıyla bitiren genç akademisyen, teorik birikimini asistan olarak adım attığı siyasi tarih kürsüsünde pekiştirmiştir. Onun entelektüel duruşu ve cesur kalem hareketleri, Türkiye'nin dış dünyayla ilişkilerini sorgulayan yeni bir dönemin de kapısını aralamıştır.
Akademik Merdivenler ve Dış Politikada Ezber Bozan Çıkışlar
Genç araştırmacı, 1961 yılında doktora derecesini almıştır. Rockefeller Vakfı'ndan kazandığı bursla Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Ülman, Columbia ve Stanford gibi saygın üniversitelerde doktora sonrası araştırmalar gerçekleştirmiştir. Okyanus ötesindeki bu akademik deneyim, onun dış dünyaya ve uluslararası dengelere bakış açısını daha da genişletmiştir. Yurda döndükten sonra fikirlerini korkusuzca paylaşan aydın, Yön Dergisi bünyesinde kaleme aldığı yazılarla büyük ses getirmiştir. Yayınlanan üç makalede ele aldığı dış politika tezleri, o dönemin bağımlı dış politika anlayışını açıkça sorgulayan ilk ciddi eleştiri dalgasını başlatmıştır. Bu yazılar Türkiye'nin yönü üzerine geniş tartışmalar tetiklemiştir. Bu cesur duruş, onu siyasete taşımıştır. Prof. Turan Güneş'in de yönlendirmesiyle Cumhuriyet Halk Partisi saflarına katılan Ülman, siyasi yaşamda hızla yükselmiştir. Kısa sürede Parti Meclisi ve Merkez Yönetim Kurulu üyeliklerine getirilerek partinin kurmay kadrosuna dahil olmuştur. Aynı zamanda partinin sesi niteliğindeki Ulus Gazetesi'nde yöneticilik ve başyazarlık yaparak geniş kitlelere ulaşmıştır.
Milletvekilliği ve Tarihi Kıbrıs Diplomasisi
1973 genel seçimleriyle birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne adım atan Ülman, İstanbul Milletvekili olarak iki dönem parlamentoda görev almıştır. Dönemin Başbakanı Bülent Ecevit'in en güvendiği dış politika danışmanlarından biri olan tecrübeli akademisyen, ulusal çıkarların savunulmasında kritik görevler üstlenmiştir. Ülman, 1974 yılındaki tarihi Kıbrıs Barış Harekâtı'nda aktif rol üstlenmiştir. Harekâtın en sıcak günlerinde toplanan Cenevre Konferansı'na delege olarak katılan Ülman, Türkiye'nin tezlerini uluslararası arenada başarıyla temsil etmiştir. Bununla da yetinmeyerek, operasyon sonrasında Avrupa başkentlerinde yürütülen lobi ve kamuoyu oluşturma faaliyetlerine liderlik etmiştir. Ancak 12 Eylül 1980 askeri müdahalesi sonucunda parlamentonun kapatılması ve üyesi olduğu Cumhuriyet Halk Partisi'nin kapısına kilit vurulması, onun antidemokratik gelişmelere tepki göstererek aktif politikayı tamamen bırakmasına yol açmıştır. Politikadan uzaklaşması onun için yeni bir akademik başlangıç olmuştur.
Prof. Dr. Haluk Ülman'ın Türkiye'nin dış politika vizyonuna katkı sunduğu belli başlı çalışmalar şunlardır:
- Ulus Gazetesi yöneticiliği ve başyazarlığı vasıtasıyla dış politikadaki gelişmeleri halka ulaştırması.
- Yön Dergisi bünyesinde yayımladığı analizlerle ülkedeki bağımlı dış politika çizgisine dair ilk entelektüel eleştirileri yöneltmesi.
- Başbakan Bülent Ecevit'in dış politika danışmanı sıfatıyla 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ve Cenevre Konferansları süreçlerini sahada yönetmesi.
Akademiye Dönüş ve Kurucu Dekanlık Yılları
Siyasetin ardından asıl yuvası olan üniversite kürsülerine dönen Prof. Dr. Haluk Ülman, İstanbul Yüksek Ticaret Akademisi bünyesinde genç zihinleri aydınlatmaya devam etmiştir. Kurumun üniversiteleşme sürecinde kritik sorumluluklar üstlenmiştir. Üniversitenin İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'ne bağlı Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümünü bizzat kurarak uzun yıllar başkanlığını yürütmüştür. Aynı dönemde Hürriyet gazetesinde köşe yazıları kaleme alarak toplumu dış politika konularında bilgilendirmiştir. CHP'nin 1992 yılında kapılarını yeniden açmasıyla birlikte, üniversitedeki görevini noktalayarak partiye geri dönmüş ve birleşme sürecine kadar CHP İstanbul İl Başkanlığı görevini sürdürmüştür. Siyaset sahnesindeki bu geçici parantezin ardından 1995 senesinde yeniden akademik dünyaya yönelmeyi tercih eden Ülman, kurucu dekanlık gibi son derece önemli görevlerle Yeditepe Üniversitesi'nin temellerinin atılmasında ve kurumsallaşmasında başrol oynamıştır. Yeditepe Üniversitesi İletişim Fakültesi ile İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi dekanlıkları döneminde binlerce nitelikli mezun verilmesine öncülük etmiştir. Burada dış politika makaleleri yazmıştır. Hayatının son dönemini Muğla Bodrum'da geçiren tecrübeli akademisyen ve diplomat, 22 Mart 2018 tarihinde yaşama veda etmiştir. Geride iki çocuklu bir aile ve Türk dış politikası tarihine adanmış muazzam bir miras bırakmıştır.