İsmail Hakkı Tunaboylu, 1895 yılında Osmanlı coğrafyasının Rahova bölgesinde dünyaya gözlerini açan, ömrünü vatan savunmasına ve Türk ordusunun gelişimine vakfetmiş çok önemli bir komutandır. Genç yaşta adım attığı askerî kariyerinde basamakları kararlılıkla tırmanan Tunaboylu, Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. Genelkurmay Başkanı unvanını alarak adını tarihe yazdırmıştır. Harbiye sıralarından genelkurmay başkanlığına uzanan bu yolculukta, hem cephede hem de karargâhta kritik görevler üstlenmiştir. Tunaboylu, ömrünün son yıllarında milletin temsilcisi olarak parlamentoda görev yapmış ve 28 Ekim 1958 tarihinde İstanbul semalarında hayata gözlerini yummuştur. Onun askerî ve siyasi serüveni, modern Türkiye'nin inşa süreçlerinin adeta bir yansıması niteliğindedir.
Harbiye'den Millî Mücadele'ye Uzanan Yolculuk
Genç İsmail Hakkı, askerî eğitimini tamamlamak üzere girdiği Harp Okulu sıralarından 1914 yılında topçu asteğmen rütbesiyle mezun oldu. Mezuniyetinin hemen ardından patlak veren zorlu dönemlerde, ordunun çeşitli kademelerinde sorumluluklar üstlendi. 1924 yılına kadar geçen süreçte farklı askerî birliklerde batarya takım komutanlığı, yaverlik ve refakat subaylığı gibi görevleri başarıyla yerine getirdi. Bu süreç, onun askerî bilgi ve tecrübesinin olgunlaşmasında büyük bir rol oynadı.
Vatan topraklarının işgal tehdidi altında olduğu en kritik günlerde, Tunaboylu tarihî bir karar aldı. Kuleli Askerî Lisesi bünyesinde genç zihinleri yeti_tiren bir öğretmen olarak görev yaparken, yüreğindeki bağımsızlık ateşiyle hareket etti. Takvimler 31 Temmuz 1921 tarihini gösterdiğinde, işgal altındaki İstanbul'dan Anadolu topraklarına geçiş yaptı. Bu cesur adım, onun Millî Ordu saflarına katılarak bağımsızlık mücadelesinde doğrudan sorumluluk almasını sağladı. Cephedeki fedakârlıkları ve gösterdiği üstün başarılar, yeni kurulacak devletin ordusunda ona parlak bir gelecek hazırladı.
Kurtuluş Savaşı'nın zaferle taçlanmasının ardından askerî eğitimine kaldığı yerden devam etmeye karar verdi. 1924 yılında sınavları başarıyla geçerek askerî dehanın ve kurmaylık eğitiminin merkezi olan Harp Akademisi kapısından girdi. Burada aldığı üst düzey strateji ve askerî taktik eğitimini 1927 yılında tamamlayarak kurmay unvanını kazandı. Bu unvan, onun askerî kariyerinde yepyeni ve parlak bir dönemin kapılarını araladı.
Karargâh Yılları ve Yükseliş Dönemi
Kurmaylık diplomasını aldıktan sonra, 1945 senesine kadar ordunun farklı kademelerindeki karargâhlarda ve birliklerde stratejik görevler ifa etti. Bilgisi ve disiplini sayesinde askerî hiyerarşide hızla yükseldi. Tunaboylu, 1945 yılında tuğgeneral rütbesine terfi ederek generallik makamına adım attı. Bu rütbeyle ilk olarak Yedek Subay Okul Komutanlığı vazifesini yürüttü. Ardından başarıları takdir görerek 1947 yılında tümgeneral rütbesine yükseltildi.
Tümgeneral olarak görev yaptığı dönemde de ordunun idarî ve operasyonel gücüne önemli katkılar sağladı. Bu rütbedeyken şu kritik görevlerde bulundu:
- 65. ve 28. Tümen Komutanlığı
- Kara Kuvvetleri Harekât Başkanlığı
Kariyerindeki durdurulamaz yükseliş, 1950 yılında korgeneral rütbesini almasıyla sürdü. Korgenerallik dönemi, onun operasyonel kabiliyetlerini en üst düzeyde sergilediği yıllar oldu. Bu dönemde üstlendiği sorumluluklar geniş bir yelpazeye yayıldı:
- Kara Kuvvetleri Kurmay Başkanlığı
- 3. ve 15. Kolordu Komutanlığı
- 1. Ordu Komutan Vekilliği
- Genelkurmay Harekât Başkanlığı
1955 yılına gelindiğinde ise askerî hiyerarşinin en üst noktalarından biri olan orgeneral rütbesine terfi etti. Bu rütbeyle birlikte ülkenin savunma stratejilerinde ve askerî karar mekanizmalarında birinci derecede rol oynamaya başladı.
Genelkurmay Başkanlığı ve Siyasi Hayatı
Orgeneral rütbesini almasının akabinde, 6 Haziran 1955 ile 25 Ağustos 1955 tarihleri arasında idareten Kara Kuvvetleri Komutan Vekilliği görevini üstlenerek en tepe komuta kademesindeki etkinliğini gösterdi. Hemen ardından, 25 Ağustos 1955 ile 17 Eylül 1955 tarihleri arasında Genelkurmay Başkan Vekilliği görevini yürüterek ordunun sevk ve idaresinde çok önemli sorumluluklar üstlendi. 17 Eylül 1955 tarihi, onun askerî yaşamında dönüm noktalarından biri oldu; zira bu tarihte asaleten Kara Kuvvetleri Komutanlığı makamına atandı. Bu ağır vazifeyi yürütürken eş zamanlı olarak, 6 Haziran 1956 tarihine kadar olan süreçte Genelkurmay Başkanlığı görevine de büyük bir özveriyle vekâlet etti.
Askerî kariyerindeki bu yoğun ve yorucu sürecin ardından, 6 Haziran 1956 tarihinde asaleten Türk Silahlı Kuvvetleri'nin en yüksek makamı olan Genelkurmay Başkanlığı görevine getirilen Tunaboylu, bu onurlu vazifeyi yaklaşık bir buçuk yıl boyunca üstün bir disiplin anlayışıyla başarıyla sürdürmüştür.
Tunaboylu, uzun yıllar süren ve büyük başarılarla dolu olan aktif askerî hizmetinin ardından, 3 Ekim 1957 tarihinde kendi arzusuyla emekliye ayrıldı. Ancak vatanına hizmet etme aşkı üniformasını çıkardıktan sonra da sönmedi ve sivil hayatta da millete faydalı olabilmek amacıyla siyasete atılmaya karar verdi. Yapılan genel seçimlerde Demokrat Parti saflarından aday oldu ve Yozgat milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında yasama faaliyetlerine katıldı. Siyasi arenadaki bu yeni dönemi maalesef çok uzun sürmedi; meclisteki görevine devam ettiği esnada, 28 Ekim 1958 tarihinde geçirdiği ani bir rahatsızlık neticesinde İstanbul'da vefat etti. Cenazesi askerî törenle kaldırılan Hakkı Tunaboylu, geride şerefle anılacak askerî ve siyasi bir miras bırakmıştır.