Güngör Dilmen, 27 Mayıs 1930’da Tekirdağ’da dünyaya geldi; öğrencilik yıllarında başlayan yazarlık servenini dramatik metin, dramaturji ve öğretim üyelikleriyle harmanlayıp Türk tiyatrosunun önde gelen kalemlerinden biri haliùine geldi. Tarih ve mitolojiden beslenen oyunlarıyla yalnızca sahne dünyasına değil, edebiyatımızın belleğine de kalıcı izler bıraktı. İlk yazılarında Güngör Kalyoncu imzasını kullanan Dilmen, 8 Temmuz 2012’de İzmir’de 82 yaşında hayatını kaybetti.
Akademik Oluşum ve Yurt Dışı Yılları
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Klasik Filoloji Bölümü’nde okurken 1959’da Sinema-Tiyatro Dergisi’nin oyun yarışmasına katıldı; tek perdelik oyunu “Midas’ın Kulakları” birinci seçilerek adını geniş çevrelere duyurdu. 1960’ta mezun olan Dilmen, aynı yıllarda Tel-Aviv ve Atina’da tiyatro incelemeleri yaptı. Ardından 1961–1964 arasında ABD’de Yale Üniversitesi ve Washington Üniversitesi’nde tiyatro eğitimi aldı. 1971’de İngiltere’deki Durham Üniversitesi’nde Doğu Dilleri okutmanı olarak görev yaptı; bu yıllar uluslararası sahne anlayışını doğrudan besledi.
Yurda dönüşünde İstanbul Şehir Tiyatrosu ve İstanbul Radyosu’nda çalıştı. 1976–1980 yılları arasında İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları’nda dramaturgluğun yanı sıra Araştırma-İnceleme Bölümü başkanlığını üstlendi. 1982–83’te Anadolu Üniversitesi’nde ders veren Dilmen, daha sonra Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı ve Müjdat Gezen Sanat Merkezi’nde genç dramaturglara rehberlik etti.
Başlıca Eserleri ve Sahne Serüveni
Dilmen’in yazın evreninin merkezinde Anadolu mitolojisi ve tarihsel iz düşünce yer alır. Midas’ın Kulakları, Deli Dumrul ve Akad’ın Yayı gibi oyunlar eski çağ anlatılarını çağdaş bir eleştiriyle buluşturan çalışmalar arasındadır. Canlı Maymun Lokantısı ise toplumsal hicvini sivri bir dille ortaya koyan oyunlarından biridir.
1984’te oyuncu Yıldız Kenter’in önerisiyle kaleme aldığı Ben Anadolu, tek kişilik yapısıyla sahne tarihine geçti. İngilizce, Almanca, Fransızca ve İtalyancaya çevrilen oyun, yurt dışında pek çok farklı topluluk tarafından sahnelendi. Tiyatro oyunlarının yanı sıra Türk sinemasına da senaryo katkıları sunan Dilmen’in basılı eserlerinden bazıları şunlardır:
- Ayak Parmakları (1960)
- Canlı Maymun Lokantısı (1964)
- Midas’ın Kulakları (1965)
- Kurban (1967)
- Deli Dumrul / Akad’ın Yayı (1982)
- Ak Tanrılar (1983)
- Hasan Sabbah (1983)
Ödüller ve Mirası
On beş’i aşkın tiyatro oyunu yazan Dilmen, kariyeri boyunca farklı kurum ve dergilerden onlarca ödül aldı. Öne çıkanlar arasında Şunlar sayılabilir:
- Sinema-Tiyatro Dergisi Birincilik Ödülü (1959) — Midas’ın Kulakları
- Halkevleri Genel Merkezi Şinasi Efendi Tiyatro Ödülü (1963) — Canlı Maymun Lokantısı
- Muhsin Ertuğrul Oyun Ödülü (1979) — Deli Dumrul
- Enka Sanat Ödülleri (1984) — Devlet ve İnsan
- Ulvi Uraz Tiyatro Ödülü (1986) — Ben Anadolu: Söylenceden Gerçeğe
- İş Bankası Tiyatro Büyük Ödülü (1988) — Aşkımız Aksaray’ın En Büyük Yangını
- Kültür Bakanlığı Ödülü (1990) — Troya İçinde Vurdular Beni
Güngör Dilmen’in oyunları, mitolojiyi bir dönem dürbunu olarak kullanması ve birey-iktidar gerilimini sahneye taşımasıyla Türk dramatik edebiyatında kendine özel bir yer edinmiştir. Bu çizgi, onun adını sonraki kuşaklara taşıyan en güçlü miras olarak kalmaya devam etmektedir.