Türkiye'nin adalet ve insan hakları tarihendeki en etkili isimlerinden biri olan hukukçu, yazar ve savunucu Güney Dinç, 20 Temmuz 1936 tarihinde İzmir'de dünyaya gözlerini açtı. 9 Ekim 2015'te yine aynı şehirde yaşama veda eden Dinç, ömrü boyunca hukukun üstünlüğünü korumak amacıyla mücadele etti. Karşıyaka Lisesi'ndeki eğitimini tamamladıktan sonra, 1958 yılında İstanbul Hukuk Fakültesi'nden başarıyla mezun olarak profesyonel serüvenine ilk adımını attı. Genç yaşlardan itibaren yazın dünyasıyla da yakından ilgilendi. Toplumsal sorunlara karşı hem kalemiyle hem de mahkeme salonlarındaki dik duruşuyla yön verdi.
Edebi Çizgiden Siyasi Arenaya Uzanış
Henüz bir üniversite öğrencisiyken edebiyata duyduğu derin tutku, Güney Dinç'in düşünce dünyasının olgunlaşmasında büyük rol oynadı. Bu verimli dönemde kaleme aldığı şiirler, öyküler ve denemeler; Varlık, Şairler Yaprağı, Onüç, Galeri, Salkım ve Seçilmiş Hikayeler gibi dönemin saygın edebiyat dergilerinde kendine yer buldu. Yazınsal üretimleri ilgiyle karşılandı. Askerlik görevini yedek subay olarak İstanbul'daki Rami Kışlası'nda yerine getirdiği esnada, ülke tarihinin dönüm noktalarından biri olan 27 Mayıs 1960 darbesi'ne yakından şahitlik etme olanağı elde etti. Askerlik sonrasında toplumsal çalışmalarına hız verdi. Halk oylaması öncesinde 1961 Anayasası'nın benimsenmesi amacıyla yürütülen tanıtım çalışmalarında yer aldı.
Bu toplumsal hareketlilik, genç hukukçuyu aktif siyasetin de merkezine taşıdı. 1964 ile 1970 yılları arasında Türkiye İşçi Partisi (TİP) bünyesinde Karşıyaka İlçe Başkanlığı, İzmir İl Başkanlığı ve Genel Yönetim Kurulu Üyeliği gibi kritik vazifeleri üstlendi. TİP'in özellikle Ege Bölgesi'ndeki teşkilatlanma çalışmalarında ve seçim stratejilerinde lokomotif bir rol oynadı. Yoğun bir saha çalışması yürüttü. Bu emeğinin karşılığı olarak 1967 yerel seçimlerinde İzmir İl Genel Meclisi Üyesi seçilerek yerel yönetimde halkın sesi oldu.
Darbelerle Sınanan Bir Hayat ve Baro Liderliği
Türkiye'nin üzerinden geçen askeri müdahaleler, Güney Dinç'in yaşam çizgisinde de derin izler bıraktı. 12 Mart Darbesi'nin ardından, Türk Ceza Kanunu'nun 141/1. maddesine aykırılık iddiasıyla tutuklanan isimler arasında yer aldı. Dinç'in Maden-İş Sendikası tarafından düzenlenen eğitim seminerinde gerçekleştirdiği konuşma suç sayıldı. Hakkında Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'nde dava açıldı. Yargılama sonucunda 5 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Sekiz aylık tutukluluk sürecinin ardından Askeri Yargıtay mahkumiyet kararını bozdu. Sonunda adalet yerini buldu ve tüm suçlamalardan aklanarak özgürlüğüne kavuştu.
Baskı dönemlerine boyun eğmeyen Dinç, 12 Eylül Darbesi sonrasındaki zorlu atmosferde meslektaşlarının güçlü desteğiyle İzmir Barosu Başkanlığı'na seçildi. Bu önemli görevi üç yıl boyunca başarıyla yürüttü. Sonrasında 1984 ile 1989 yılları arasında Türkiye Barolar Birliği (TBB) Yönetim Kurulu Üyeliği görevinde bulundu. Mesleki mücadelesini kurumsal düzeyde sürdürdü. Hukukçu kimliğinin yanı sıra sivil toplumun canlandırılması için de çalışan Dinç, 1983 senesinden itibaren edebiyat çınarı Aziz Nesin önderliğinde hayata geçirilen Anayasa ve Demokrasi Kurultayları'na omuz verdi. Bu süreçte antidemokratik uygulamalara karşı hazırlanan ünlü Aydınlar Dilekçesi davasında yargılanan isimlerden biri olarak yine Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi karşısına çıktı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde Çığır Açan Mücadele
1988 yılı, Güney Dinç'in hukuk tarihindeki öncü yerini perçinleyen çok önemli bir gelişmeye sahne oldu. Bakanlar Kurulu kararıyla Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na bireysel başvuru hakkının tanınmasının ardından, Türkiye'den bu uluslararası mercie giden ilk resmi başvuruları bizzat gerçekleştirdi. Bu tarihi adım, ülkede insan hakları alanında yepyeni bir devrin kapısını araladı. Dinç; SARGIN, YAĞCI ve TBKP gibi büyük yankı uyandıran davalarla birlikte; İbrahim İncal, Mehmet Göç, Hasan Balıkçı ve Erol Güngör gibi isimler adına yürüttüğü başvurularla adalet aradı. Bu hukuki kazanımlar, Türkiye'deki insan hakları ihlallerine zemin hazırlayan temel yasaların modern standartlara kavuşturulmasında kritik bir rol oynadı.
Avukat Güney Dinç'in hak arama mücadelesi yürüttüğü ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nden (AİHM) tarihi kararlar elde ettiği bazı temel ihlal ve reform alanları şunlardır:
- Yasal dayanağı olmayan gözaltı süreçleri ve haksız tutuklama kararları,
- 1402 sayılı Kanun kapsamında yaşanan tasfiye ve mağduriyetler,
- İşkence, kötü muamele ve makul süreleri fazlasıyla aşan tutukluluk halleri,
- İfade, örgütlenme, düşünceyi açıklama özgürlüğünün önündeki engeller,
- Siyasal partilerin kapatılması davaları ve kamulaştırma bedellerinin zamanında ödenmemesi,
- Kamu personeline yönelik siyasal ve sendikal yasaklar ile bunlara karşı yargı yolunun kapalı tutulması,
- Devlet Güvenlik Mahkemeleri'nin demokratik olmayan hukuki yapılanması ile faili meçhul cinayetler.
Kazanılan emsal kararlar, Türkiye'deki anayasal düzenin, Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu (CMUK) gibi temel mevzuatların demokratikleşmesini sağladı. Bu olağanüstü hukuki mücadele ulusal düzeyde de ödüllendirildi. Çağdaş Hukukçular Derneği, 1998 yılında 'Hukuk Mücadelesi'nde Emek Ödülü'nü Güney Dinç'e takdim etti. Aynı yıl İzmir Barosu Yönetim Kurulu da kendisini özel bir ödülle onurlandırma kararı aldı. Dinç, yaşamının son anına dek fikir üretmeyi sürdürdü. Edebiyat, hukuk ve toplumsal sorunları ele alan yazıları; Bilim ve Sanat, Yarın, Gündem, Yeni Gündem, Düşün, Nokta, Yeni Düşün, Gün gibi dergilerde ve Cumhuriyet Gazetesi'nde yayınlandı. Bu yayınların birçoğu basındaki tekelleşme dalgası sebebiyle daha sonra yayın hayatından çekilmek zorunda kaldı. Dinç'in özgün akademik incelemeleri ise çeşitli baro dergileri ile sempozyum bildirilerinde yer bularak ölümsüzleşti.