Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerine tanıklık eden Fatma Pesend Hanım, padişah Sultan II. Abdülhamid'in sadakatiyle öne çıkan eşlerinden biridir. Yaklaşık 1876 yılında dünyaya gelen saray mensubu, ömrünü sarayda ve sürgünde geçirerek Türk tarihinin hüzünlü figürleri arasında yer almıştır. Çerkes kökenli olan Fatma Pesend Hanım, eşine duyduğu bağlılık ve ülkemizin ilk çocuk hastanesinin kuruluşundaki payıyla hatırlanır. Hanedanın sürgüne gönderilmesinden kısa süre sonra, 5 Kasım 1925 tarihinde İstanbul'daki Vaniköy yalısında hayata gözlerini yummuştur.
Saray Yaşamı ve Harem Yılları
Saray hayatına girişi Sultan II. Abdülhamid'in kız kardeşi Cemile Sultan'ın onu padişaha hediye etmesiyle gerçekleşmiş ve bu vesileyle Osmanlı hareminde yeni bir dönemi başlatmıştır. Hükümdar, genç kadını 1896 yılında dördüncü ikbal payesiyle haremi içerisine dahil etmiştir. Bu evlilik, saray çevrelerinde büyük bir ilgiyle karşılanmış ve kısa sürede sarayın en konuşulan olaylarından biri haline gelmiştir. Çiftin evliliğinden yaklaşık bir sene sonra, hanedanın küçük üyesi Hatice Sultan dünyaya gelmiştir.
Acı Bir Kayıp ve Şişli Etfal
Ancak bu büyük mutluluk çok uzun sürmemiş, küçük sultan henüz sekiz aylıkken kuşpalazı hastalığı nedeniyle vefat etmiştir. Yaşanan bu ani bebek ölümü, hem padişahı hem de Fatma Pesend Hanım'ı tarifsiz bir kedere sürüklemiştir. Sultan II. Abdülhamid, kızının vefatından sonra acısını hafifletmek ve başka çocukları kurtarmak amacıyla önemli bir adım atmıştır. Osmanlı Devleti'nin ilk çocuk hastanesi olan Şişli Etfal Hastanesi, bu kederli olayın ardından inşa edilmiştir. Fatma Pesend Hanım, kızının hatırasını yaşatan bu anlamlı kurumun idari işleriyle bizzat ilgilenmiştir. Hastanenin yönetimini büyük bir titizlikle üstlenen saray kadını, bu görevini eşinin 1909 yılında tahttan indirilmesine kadar sürdürmüştür.
Sürgün Günleri ve Bağlılık
Tahttan indirilme kararının ardından padişahla birlikte Selanik'e sürgüne giden saray hanımı, orada bir yıl kaldıktan sonra tekrar İstanbul'a dönmüştür. Hükümdar eşini her zaman çok sevmiştir. Aralarındaki bağ o denli güçlüydü ki her gün yanına giderek onunla sohbet ederdi. Eşine olan bu sadakati, saray çevrelerinde ve halk arasında büyük bir takdirle karşılanmıştır. İstanbul'a dönüşünden sonra hayatını Boğaz kıyısındaki Vaniköy yalısında sürdürmüştür.
Hüzünlü Son ve Veda
Osmanlı hanedanının sürgün kararı çıktığı esnada ağır bir yatak hastası olan saray mensubu, bu karardan yaklaşık sekiz ay sonra Boğaz kıyısındaki yalısında vefat etmiştir. Son günlerini derin bir yalnızlık ve hastalıkla mücadele ederek geçiren saray hanımı, ardında büyük bir hüzün bırakmıştır. Naaşı tarihi Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir. Kabri, bugün de ziyaretçilerin ilgisini çeken önemli bir yerdir.
Popüler Kültürdeki Yansımaları
Fatma Pesend Hanım, TRT 1 ekranlarında 2017 yılında izleyiciyle buluşmaya başlayan Payitaht: Abdülhamid dizisinde canlandırılmıştır. Dönem dizisinde bu karaktere oyuncu Zeynep Özder hayat vermiştir. Yapım, onun saraydaki konumunu ekranlara taşımıştır. Bu sayede tarihi şahsiyetin hüzünlü hayat hikayesi yeni nesiller tarafından da yakından öğrenilmiştir. Onun saraydaki dramatik hikayesi izleyicilerin hafızalarında derin bir yer edinmeyi başarmıştır. Yaşadığu zorlu hayat, saray tarihine ilgi duyanlar için her zaman çekici bir konu olmaya devam edecektir. Kendisi, Osmanlı İmparatorluğu'nun son günlerine damga vuran en önemli kadın figürleri arasında her zaman çok özel bir yere sahip olacak ve hayırseverliğiyle anılmaya devam edecektir.