Türk kurtuluş mücadelesinin en kritik dönemeçlerinden biri olan Sivas Kongresi'ne sunduğu eşsiz katkılarla tarihe geçen Emir Marşan, 1860 yılında Sivas'ın Yıldızeli ilçesinde dünyaya gelen, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan çizgide hukukçuluk, çiftçilik ve milletvekilliği yapmış Abhaz asıllı ve bölgede geniş çevrelerce tanınan önemli bir devlet adamıdır. Kendisi, Anadolu'nun işgalden kurtulması amacıyla başlatılan milli direnişe hem maddi servetini hem de bölgedeki geniş nüfuzunu adayarak kurtuluşun zeminini hazırlamıştır. Genç yaşlarında başladığı eğitim ve çalışma hayatını vatanın bağımsızlığına adayarak Sivas'tan Ankara'ya uzanan tarihi bir köprü kurmuştur.
Hukuk Mektebinden Paşalık Unvanına Uzanan Yıllar
Sivas'ın Yıldızeli ilçesine bağlı Halkaçayır Köyü'nde, köklü bir Abhaz ailesinin evladı olarak hayata gözlerini açan Emir Marşan, ilk eğitiminin ardından İstanbul'un yolunu tuttu. Dönemin en prestijli eğitim kurumlarından biri olan İstanbul Hukuk Mektebi'ni başarıyla tamamlayarak mezun oldu. Topraklarına dönen Marşan, burada uzun yıllar çiftçilik yaptı. Hukuk bilgisini tarımsal faaliyetleriyle birleştirerek yörede saygın bir konuma erişti. Devlet kademelerindeki başarılı çalışmaları ve bölgesel etkinliği sayesinde 22 Aralık 1907 tarihinde paşa rütbesine terfi ettirildi. Paşalık unvanını aldıktan sonra da ayrıca bölgesindeki toplumsal meselelerden asla uzak kalmadı. Siyaset sahnesine adım atarak Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın Sivas il başkanlığı görevini üstlendi. Bu siyasi tecrübe, aynı zamanda onun ilerleyen yıllarda üstleneceği büyük sorumlulukların da adeta bir hazırlığı niteliğindeydi.
Hayatı boyunca pek çok farklı alanda sorumluluklar üstlenen Marşan'ın öne çıkan temel rolleri şunlardır:
- İstanbul Hukuk Mektebi mezunu bir hukukçu olarak adalet alanında faaliyet göstermek,
- Toprak sahibi saygın bir çiftçi olarak tarımsal üretime katkıda bulunmak,
- Milletvekili ve parti il başkanı sıfatıyla aktif bir politikacı olarak halkı temsil etmek.
Sivas Kongresi ve Milli Mücadeleye Katkıları
Milli Mücadele'nin fitilinin ateşlendiği en hassas dönemde, Mustafa Kemal Atatürk ve dava arkadaşları Sivas'a ulaştıklarında karşılarında Emir Marşan'ı buldular. Marşan, kongre sürecinde tam bir vatanseverlik örneği sergileyerek tüm imkanlarını seferber etti. Kongrenin herhangi bir aksama yaşanmadan, tam bir güvenlik içinde toplanabilmesi adına hem sahip olduğu yüklü maddi varlığını hem de yöredeki Çerkes toplulukları üzerindeki sarsılmaz ve derin nüfuzunu sonuna kadar seferber etmiştir. Onun bu gayretleri, kongrenin başarısında hayati bir rol oynadı. Mustafa Kemal Paşa ile omuz omuza vererek direnişin fitilini ateşledi. Milli iradenin tecelli etmesi için Sivas'taki her türlü engeli tek tek aşmayı başardı. Bölgedeki aşiretlerin ve kanaat önderlerinin kongreye destek vermesini sağladı. Milli kongrenin nihai kararlarla sonuçlanması, onun bu yerel desteği organize etmesiyle çok daha kolaylaştı.
Ankara Günleri, Sürgün Yılları ve Vefatı
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılış kararı alındığında, Sivas halkının büyük teveccühüyle Sivas milletvekili seçilerek yeni başkent Ankara'ya gitti. İlk mecliste ülkenin kaderini çizen yasama çalışmalarına katılarak Kurtuluş Savaşı'nın zaferle taçlanması için gecesini gündüzüne kattı. Savaşın ardından kurulan yeni düzende de ilkeli duruşundan ödün vermeyen bir profil çizdi. Ancak Cumhuriyet'in ilanından sonra yürürlüğe giren Kıyafet Kanunu'na muhalefet ettiği gerekçesiyle mahkeme huzuruna çıkarıldı. Yargılama neticesinde üç yıl boyunca Isparta'da zorunlu ikamete tabi tutulmasına karar verildi. Bu zorlu sürgün dönemini Isparta'da tamamladıktan sonra tekrar çok sevdiği memleketi Sivas'a dönmeyi başardı. Ömrünün son dönemini doğduğu topraklarda büyük bir sükunet içerisinde geçiren ve geride unutulmaz izler bırakan tecrübeli devlet adamı, 1940 yılına gelindiğinde prostat kanseri teşhisiyle yaşama veda etmiştir. Cenazesi, doğup büyüdüğü Sivas'ta yer alan aile kabristanında sonsuz uykusuna tevdi edildi.