Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en özgün seslerinden biri olan Demir Özlü, 9 Eylül 1935 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiş ve kendine has varoluşçu çizgisiyle öykü ve roman dünyasında derin izler bırakmış bir edebiyatçıdır. Yaşamı boyunca kaleme aldığı derinlikli eserlerle tanınan yazar, 13 Şubat 2021 günü uzun süredir yaşadığı İsveç'in başkenti Stockholm'de kalp yetmezliği sonucu 85 yaşında hayata gözlerini yummuştur. Kendisi gibi edebiyat dünyasının önemli isimlerinden olan Tezer Özlü'nün ağabeyi olan Özlü, bireyin iç dünyasını, yabancılaşmayı ve toplumsal çalkantıları felsefi bir bakış açısıyla eserlerine yansıtmıştır.
Eğitim Hayatı ve Akademik Çalışmaları
Gençlik yıllarında eğitimi için farklı şehirlerde bulunan Özlü, ilköğrenimini Ödemiş İstiklâl İlkokulu'nda tamamladıktan sonra eğitimine Ödemiş Ortaokulu'nda devam etmiştir. Lise eğitimi için adım attığı İstanbul Kabataş Erkek Lisesi'nden 1953 yılında mezun olan yazarın edebiyata olan ilgisi bu yıllarda filizlenmiştir. Kabataş Erkek Lisesi öğrencilerinin yayına hazırladığı Dönüm Dergisi'nde ilk şiirini okurlarla buluşturan Özlü, daha sonra saygın edebiyat mecralarından Türk Dili dergisinde de yazmaya başlamıştır. Yükseköğrenim tercihini hukuktan yana kullanarak 1959 senesinde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni başarıyla bitirmiştir. Akademik kariyer yapma arzusuyla Fransa'ya giden yazar, 1961 ile 1962 yılları arasında Paris'teki ünlü Sorbonne Üniversitesi bünyesinde felsefe eğitimi almıştır. Yurda dönüşünün ardından mezun olduğu İstanbul Üniversitesi Hukuk Felsefesi ve Metodoloji Kürsüsü'nde asistan olarak göreve başlamış ve burada dört yıl boyunca akademik çalışmalar yürütmüştür.
Siyasi Baskılar ve Sürgün Yılları
Türkiye'nin çalkantılı dönemlerinde siyasi eylemleri ve duruşu nedeniyle üniversitedeki asistanlık görevine son verilen yazar, yaşamını idame ettirebilmek amacıyla serbest avukatlık yapmaya karar vermiştir. Ancak siyasi baskılar Özlü'nün peşini bırakmamış, 1969 yılında 'sakıncalı' kategorisine alınarak askere sevk edilmiştir. Yedek subaylık hakkı elinden alınan yazar, vatan hizmetini Muş'ta erbaş rütbesiyle çavuş olarak yerine getirmek zorunda kalmıştır. Ülkedeki askeri müdahalelerin gölgesinde zorlu dönemler geçiren Özlü, 1971 yılındaki muhtıranın ardından bir süre cezaevinde tutuklu kalmıştır. Baskıların giderek yoğunlaşması üzerine 1979 yılında İsveç'e yerleşme kararı alarak başkent Stockholm'e göç etmiştir. Bu onun için zorlu bir dönemdi. Türkiye'de gerçekleşen 12 Eylül 1980 askeri darbesinin sonrasında ise askeri yönetim tarafından vatandaşlıktan çıkarılmıştır. Gurbet yılları böylece resmen başladı. Uzun yıllar süren bu zorunlu gurbet hayatının ardından yazar, ancak 1989 yılında ülkesine yeniden adım atabilmiştir. Dönüşü edebiyat dünyasında sevinçle karşılandı. Bu tarihten sonraki ömrünü ise hem çok sevdiği İstanbul hem de sığındığı Stockholm şehirleri arasında mekik dokuyarak, her iki kentte de yaşayarak sürdürmüştür.
Edebi Çizgisi ve Aldığı Seçkin Ödüller
Demir Özlü'nün kaleme aldığı öykü, deneme, eleştiri ve çeviri yazıları; Mavi, A, Pazar Postası, Yeni Ufuklar, Soyut, Somut, Yeni Edebiyat, Gösteri ve Adam Öykü gibi dönemin en nitelikli edebiyat dergilerinde yayımlanmıştır. Yazın hayatının ilk evrelerinde öykü türüne odaklanan yazar, sürgün yıllarının ardından 1980'li yıllarla birlikte roman, anlatı, anı ve gezi kitabı türlerine daha fazla ağırlık vermeye başlamıştır. Türk edebiyatına kazandırdığı üstün nitelikli eserleri sayesinde kariyeri boyunca pek çok prestijli ödüle layık görülmüştür. Yazarın edebiyat yolculuğunda taçlandırıldığı seçkin ödüller şunlardır:
- 1963 - Türk Dil Kurumu Hikâye Ödülü (Soluma adlı eseriyle)
- 1989 - Sait Faik Hikâye Armağanı (Stockholm Öyküleri adlı eseriyle)
- 1990 - Orhan Kemal Roman Armağanı (Bir Yaz Mevsimi Romansı adlı eseriyle)
- 1996 - Dünya Kitap Dergisi Yılın Kitabı Ödülü (İthaka'ya Yolculuk adlı eseriyle)
- 1998 - Yunus Nadi Roman Ödülü (İthaka'ya Yolculuk adlı eseriyle)
- 2004 - Sedat Simavi Edebiyat Ödülü (Amerika 1954 adlı eseriyle)
Edebiyat dünyasında kendine özgü üslubuyla kalıcı bir yer edinen Demir Özlü, hem Türkiye'nin hem de Avrupa'nın kültürel atmosferinden beslenerek eserlerini zenginleştirmiştir. Yaşadığı tüm siyasi sürgünlere, hak kayıplarına ve zorluklara rağmen yazmaktan asla vazgeçmemiş, varoluşçuluk felsefesini Türk edebiyatına en başarılı şekilde uyarlayan yazarlar arasında anılmayı hak etmiştir. Gerek öykülerindeki hüzünlü ve melankolik atmosfer gerekse romanlarındaki derin psikolojik tahliller, onun Türk edebiyat tarihindeki saygın yerini her zaman korumasını sağlayacaktır.