Mehmet Cemil Özçağlar, modern Türkiye Cumhuriyeti'nin inşasında hem eğitim hem de siyaset alanında derin izler bırakmış çok yönlü bir aydındır. Bolu'nun Karamanlı mahallesinde, 1899 yılında dünyaya gözlerini açtı. Kariyeri vatan savunmasından akademik kürsülere uzandı. Hem vatan savunması sırasında cephede gösterdiği kahramanlıklar hem de ülkenin botanik bilimine yaptığı öncü katkılarla tanınan bu değerli şahsiyet, 6 Mart 1968 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yummuştur. Genç Cumhuriyet'in ihtiyaç duyduğu bilimsel temelleri atan kadrolar arasında yer alan Özçağlar, yazdığı ders kitaplarıyla da nesiller boyu öğrencilerin zihninde yer edinmiştir.
Savaş Cephelerinden Akademiye Uzanmak
Özçağlar'ın hayat yolculuğu, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerindeki zorlu savaş yıllarında şekillenip olgunlaşmıştır. İlkokulu İmâret Zükûr İbtidaîsi'nde tamamladıktan sonra Bolu Sultânîsi'ne devam eden genç Cemil, buradaki eğitiminin onuncu yılına ulaştığında yürürlüğe giren özel yasa gereğince okuldan alınarak orduya sevk edilmiştir. Birinci Dünyaya Savaşı patlak verdiğinde vatan hizmetine koşmuş ve yedek subay rütbesiyle cephede görev almıştır. 1918 yılında terhis olmasının ardından memleketine dönerek Bolu Sultânîsi'nde öğretmen yardımcılığı yapmaya başlamıştır. Anadolu topraklarının işgaliyle başlayan Milli Mücadele sürecinde vatan savunması için yeniden silah altına alınmıştır. Kurtuluş Savaşı'nda 24. Fırka Hücum taburu yaveri sıfatıyla çok kritik sorumluluklar üstlenmiştir. Kendisi kırmızı şeritli İstiklal Madalyası sahibidir. Savaş bittikten sonra yarım kalan eğitimini tamamlamak için Kastamonu'ya giderek Kastamonu Darülmuallimîn okuluna kaydolmuştur. Bu saygın eğitim yuvasından 1923 yılında en yüksek dereceyle mezun olmayı başarmıştır.
Eğitimde ve Bilimde Bir Ömür
Cumhuriyet'in kurulmasıyla birlikte yüksek öğrenimini sürdürmek amacıyla İstanbul'a giden Özçağlar, İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi biyoloji bölümüne girmiştir. Buradan başarıyla mezun olduktan sonra akademik kariyerine adım atmış ve Botanik Enstitüsü bünyesinde asistanlık yapmıştır. Botanik Enstitüsü bünyesindeki asistanlık görevinin ardından başarıyla doçentliğini alan araştırmacı, Ankara Gazi Terbiye Enstitüsü çatısı altında doğa bilimleri alanında uzun yıllar boyunca hocalık yaparak sayısız öğretmen yetiştirmiştir. Ayrıca Ege Üniversitesi'nin kuruluş yıllarında botanik derslerini üstlenerek yeni nesil araştırmacıların yetişmesine zemin hazırlamıştır. Bolu, Ankara ve İstanbul'da öğretmenlik yaptı. Yazdığı nitelikli doğa bilimleri kitapları, 1930 ile 1960 yılları arasında okullarda temel kaynak olarak okutulmuştur. Bunun yanı sıra çeşitli ulusal mecralarda makaleler yazarak toplumu aydınlatma görevini de icra etmiştir. Türk diline olan tutkusu sebebiyle Dil Encümeni bünyesindeki Tabii İlimler Tetkik Komisyonu'nda üye olarak görev almış ve önemli kongrelere katılım göstermiştir.
Özçağlar'ın meslek hayatı boyunca ders verdiği ve görev yaptığı başlıca kurumlar şunlardır:
- İstanbul Üniversitesi Botanik Enstitüsü
- Ankara Gazi Terbiye Enstitüsü
- Ege Üniversitesi
- Bolu, Ankara ve İstanbul'daki ilk ve orta dereceli okullar
Bolu'dan Meclis Kürsüsüne Siyasi Yaşamı
Aynı zamanda aktif siyasette yer aldı. İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanlığı döneminde Cumhuriyet Halk Partisi bünyesinde aktif siyasete atılarak memleketi Bolu'dan milletvekili seçilmiş ve Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında üç dönem boyunca halkı temsil etmiştir. Ayrıca mecliste Sayıştay komisyonu üyeliklerinde bulunarak mali denetim mekanizmalarında aktif rol almıştır. Kendisi, İl Özel İdaresi memurlarından Mehmet Efendi ile Fatma Hanım'ın kıymetli evladıdır. Kendisi evli ve iki çocuk babasıydı. Ardında hem bağımsız bir ülkenin onurlu madalyasını hem de Türk eğitim sistemine yön veren ders kitaplarını miras bırakmıştır. Ankara'da hayata gözlerini yuman bu kıymetli devlet ve bilim insanının mirası günümüzde de saygıyla anılmakta, bıraktığı değerler yaşatılmaktadır.