Genel Bakış
Ebû Abdillâh Muhammed bin İsmâîl bin İbrâhîm el-Cu'fî el-Buhârî, 810'da Buhara'da doğan ve 869'da Semerkant yöresinde ölen, 9. yüzyılda yaşamış Fars kökenli muhaddistir. İslam tarihinin en önemli hadis âlimlerinden biri sayılır. Yazdığı Sahih-i Buhârî (el-Câmiu's-Sahih), Müslümanlar için güvenilir hadis kaynaklarını oluşturan ve Kütüb-i Sitte diye anılan serinin ilk kitabıdır.
Ailesi ve Erken Yaşamı
21 Temmuz 810 (13 Şevval 194) Cuma günü, bugünkü Özbekistan'da Horasan bölgesinin Buhara şehrinde doğdu. Fars kökenliydi; babası, Malik bin Enes, Abdullah bin Mübarek ve Hammad ibn Seleme'nin öğrencisi olan hadis âlimi İsmail bin İbrahim'di. Babası Buhârî henüz bebekken öldü. Büyük büyükbabası Muğire, Buhara valisi Yeman el-Cu'fî'nin tebliğiyle İslam'ı kabul ettikten sonra Buhara'ya yerleşti, Yeman el-Cu'fî'nin mevlası oldu ve ailesi "el-Cu'fî" nisbesini taşımayı sürdürdü. Muğire'nin babası Bardizbah çoğu âlim ve tarihçiye göre Buhârî'nin bilinen en eski atasıdır; bir Zerdüşt din adamıydı.
Eğitimi ve Seyahatleri
Babasının erken ölümü nedeniyle annesinin yanında Arapçayı ve Kur'an'ı öğrendi. Zehebî'ye göre hadis okumaya 821'de başladı. Çocukken Abdullah bin Mübarek'in eserlerini ezberledi, ergenliğinde hadis yazmaya ve rivayet etmeye başladı. 826'da on altı yaşındayken annesi ve ağabeyiyle birlikte hacca gitti; Buhara'ya dönülürken ilim öğrenmek için Mekke'de kaldı. Medine'ye geçmeden önce iki yıl Mekke'de kaldı ve Peygamber'in sahabeleri ile tabiun hakkında bir kitap yazdı; Medine'de ise Tarih-i Kebir'i kaleme aldı. Suriye, Kûfe, Basra, Mısır, Yemen ve Bağdat gibi dönemin ilim merkezlerinin çoğunu gezdi; Ahmed bin Hanbel, Ali bin Medeni, Yahya bin Main ve İshak bin Rahveyh gibi âlimlerden ders aldı. 600.000'den fazla hadis rivayetini ezberlediği bilinir.
Sahih-i Buhârî ve Son Yılları
Abbasi Halifeliği döneminde binlerce hadisi ezberleyen Buhârî, Sahih-i Buhârî'yi 846'da derledi ve hayatının geri kalanını topladığı hadisleri öğreterek geçirdi. Hayatının sonlarına doğru Kur'an'ın mahluk olduğuna inandığı yönündeki iddialarla karşılaştı, Nişabur'dan sürgün edildi ve Semerkant yakınlarındaki Hartenk'e taşındı. Rivayet ettiği bazı ravilere ve Ebû Hanife'ye yönelik tutumu nedeniyle eleştirilere de konu oldu.
Eserleri
Başlıca eserleri arasında et-Târîhu'l-Kebîr, es-Sülâsiyyât, el-Edebü'l-Müfred, Halku Ef'âli'l-İbâd, Raf'u'l-Yedeyn fi's-Salât, Kitâbu'd-Duafâi's-Sagîr, Kitâbu'l-Künâ, Kitâbu'l-Kırâe Halfe'l-İmâm, el-Akîde ve Abârü's-Sıfat bulunur.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Buhari maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.