Kıbrıs'ın yetiştirdiği en önemli değerlerden biri olan parazitolog, herpetolog, taksonomist ve doğa fotoğrafçısı Prof. Dr. Bayram Göçmen, ülkemizde ve uluslararası alanda çalışmalarıyla derin izler bırakmış saygıdeğer bir bilim insanıdır. 1965 yılında Limasol'da dünyaya gelen ve 22 Mart 2019 tarihinde İzmir'de yaşamını yitiren değerli akademisyen, ömrünü doğadakı canlı türlerini keşetmeye ve onları belgelemeye adamıştır. Ege Üniversitesi Biyoloji Bölümü bünyesinde sürdürdüğü akademik faaliyetleri sırasında 15'ten fazla yeni takson tanımlayarak doğa bilimlerine çok önemli katkılar sunmuştur. Genç yaşta amansız kanser hastalığı sebebiyle aramızdan ayrılan Göçmen, ardında devasa bir taksonomi mirası ve canlı gözlem topluluğu bırakmıştır.
İlk Yılları ve Akademik Yükselişi
Limasol'da başlayan yaşam yolculuğunun ilk dönemlerinde, ilköğretim ve ortaöğretim yıllarını Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırlarında geçirdi. Başarılı bilim insanı, eğitim hayatının ilk adımını 1977 yılında Bostancı'da yer alan Bostancı Fikri Karayel İlkokulu'nda tamamladı. Ardından 1980 senesinde Güzelyurt'taki Güzelyurt Kurtuluş Ortaokulu'ndan (günümüzdeki adıyla Şehit Turgut Ortaokulu) mezun oldu. Ortaöğretim dönemini ise 1983 yılında yine aynı bölgede bulunan Güzelyurt Kurtuluş Lisesi'nde noktaladı.
Yükseköğretim için yönünü Türkiye'ye çeviren Bayram Göçmen, İzmir'in köklü eğitim kurumlarından Ege Üniversitesi Fen Fakültesi'nde lisans derecesini elde etti. Akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanmaya başlayan araştırmacı, 1991 yılında sığır işkembesinde yaşayan bazı simbiyotik siliyatların (Isotricha spp.) morfolojik ve sitolojik yapıları üzerine hazırladığı tezle yüksek lisans eğitimini başarıyla tamamladı. Hemen ardından başladığı doktora programını, işkembe siliyatlarından Epidinium Crawley, 1923 ve Ophryoscolex Stein, 1858 (Ciliophora: Entodiniomorphida) gruplarına yönelik yaptığı morfolojik ve taksonomik araştırmalar ile taçlandırarak 1996 yılında doktor unvanını aldı.
Aynı yıl, yani 1996'da Türk vatandaşlığını da alan başarılı akademisyen, Ege Üniversitesi bünyesindeki Biyoloji Bölümü Zooloji Anabilim Dalı'nda görev yapmaya devam etti. Derinlikli çalışmaları sayesinde 2003 yılında doçentlik derecesini alan Göçmen, 2009 yılında ise profesörlük unvanına erişti. Yaşamının son gününe kadar akademik üretkenliğini bu kürsüde sürdürdü.
Taksonomi, Herpetoloji ve Doğa Fotoğrafçılığı
Bayram Göçmen, sadece laboratuvar ortamında değil, aynı zamanda sahadaki aktif çalışmalarıyla da tanınan bir bilim insanıydı. Herpetoloji (kurbağa ve sürüngen bilim) alanına olan tutkusu, onu Türkiye ve Kıbrıs'ın yaban hayatını keşetmeye sevk etti. Bu bağlamda uluslararası düzeyde yürütülen Natural Europe Project bünyesinde yer alarak ülkesini temsil etti. Bilim dünyasına yaptığı en büyük taksonomik katkılardan biri, 15'in üzerinde yeni taksonun tanımlanmasını sağlamasıdır. Ayrıca kendisinin bu alandaki başarıları ve keşifleri onuruna, keşedilen bir taksona da doğrudan kendi ismi verilmiştir.
Akademik ve saha çalışmalarıyla tanınan Bayram Göçmen, disiplinler arası çalışmalarıyla şu alanlarda uzmanlaşmıştır:
- Parazitoloji (protozooloji alt dalı dahil olmak üzere organizmaların incelenmesi)
- Herpetoloji (Türkiye ve Kıbrıs'taki kurbağa ve sürüngen türlerinin araştırılması)
- Taksonomi (bilim dünyasına 15'ten fazla yeni taksonun kazandırılması)
- Doğa fotoğrafçılığı (canlı türlerinin doğal yaşam alanlarında belgelenmesi)
Akademik çalışmalarını toplumsal faydaya dönüştürmeyi hedefleyen Göçmen, doğa fotoğrafçılığının da yardımıyla canlı türlerini geniş kitlelere tanıtmayı amaçladı. Bu vizyon doğrultusunda, 2011 yılında kurulan ve kısa sürede ülkenin en prestijli doğa topluluklarından biri haline gelen TürkHerptil'in (AdaMerOs Herptil Türkiye; Türkiye Kurbağa ve Sürüngenleri Gözlemciliği ve Fotoğrafçılığı Topluluğu) kuruculuğunu üstlendi. Topluluk aracılığıyla kurbağa ve sürüngen türlerinin fotoğraflanması ve doğal yaşam alanlarında gözlemlenmesi süreçlerine liderlik etti.
Kişisel Yaşamı ve Mirası
Bilimsel çalışmalarına ve akademik yaşamına büyük bir özveriyle odaklanan Bayram Göçmen, yaşamı boyunca evlenmemiştir. Kendisini bütünüyle bilime, doğaya ve öğrencilerine adayan saygıdeğer profesör, 22 Mart 2019 tarihinde İzmir'de kanser mücadelesini kaybederek yaşamını yitirmiştir. Vefatının ardından bilim dünyası ve sevenleri büyük bir yasa boğulmuştur.
Doğduğu topraklara son yolculuğunu yapan Göçmen'in cenazesi, Kıbrıs'a götürülerek Lefkoşa'da toprağa verilmiştir. Türkiye ve Kıbrıs taksonomi tarihinde çığır açan bu değerli parazitolog ve herpetolog, geride bıraktığı eserler, tanımladığı türler ve kurucusu olduğu doğa toplulukları ile hafızalarda yaşamaya devam etmektedir.