Hacı Atalay Akan, 1913 yılında Birecik'te hayata gözlerini açmış, Türk hukuk ve siyaset dünyasına adını altın harflerle yazdırmış önemli bir devlet adamıdır. Eğitimli kimliği, derin hukuk bilgisi ve memleketi Urfa'ya duyduğu bağlılıkla tanınan Akan, Türkiye'nin parlamenter gelişim sürecinde çok aktif roller oynamıştır. Genç cumhuriyetin kadroları arasında yer alarak hukuktan finansa, bürokrasiden meclise kadar geniş bir yelpazede ülkesine katkı sunmuştur. Cumhuriyet Halk Partisi çatısı altında yürüttüğü çalışmalar ve milletin iradesini temsil ettiği uzun meclis yıllarıyla hafızalarda yer edinmiştir. Değerli devlet adamı, 31 Ocak 1967 tarihinde aramızdan ayrılmıştır.
Akademik Başarıları ve Hukuk Kariyeri
Başarılı bir geleceğin kapısını kaliteli bir eğitimle aralayan Hacı Atalay Akan, dönemin en saygın kurumlarından olan İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olmuştur. Buradaki lisans eğitiminin ardından adalet teorisine olan ilgisini uluslararası düzeye taşımak amacıyla Fransa'ya gitmiştir. Fransa'nın köklü eğitim kurumlarından Toulouse Hukuk Fakültesi'nde doktora derecesi alan Atalay Akan, ülkesine yüksek donanımlı ve vizyoner bir hukuk doktoru olarak dönerek adli mekanizmalarda görev almıştır. İstanbul Üniversitesi'nden Toulouse'a uzanan bu parlak eğitim yolculuğu, sadece bireysel bir kariyer inşası değil, aynı zamanda yeni kurulan cumhuriyetin ihtiyaç duyduğu aydın bürokrat profilinin de ideal bir örneğidir. Bu akademik başarı ona yepyeni kapılar açmıştır. Yurda dönüşünün ardından yetkin bir isim olarak Şura-yı Devlet bünyesinde önemli görevler üstlenmiştir. Devletin en üst yargı organlarından olan bu kurumda sırasıyla 1. Mülazımlık ve 2. Sınıf Muavinliği yapmıştır. Bu kurumdaki mesaisi boyunca devlet işleyişinin hukuki zeminini denetleme konusunda paha biçilemez bir tecrübe edinme şansı yakalamıştır. İdari hukuk alanındaki uzmanlığını burada pekiştiren Akan, ayrıca Millî Eğitim Bakanlığı 1. Hukuk Müşavirliği görevini de başarıyla yürütmüştür. Eğitim camiasının yasal çerçevesini çizen kararlarda etkin rol oynamış, adaleti savunmuştur. Hukuk onun için bir yaşam tarzıydı.
Finans ve Siyasi Hayat
Hukuk alanındaki başarılarının yanı sđra finans dünyasında da etkin roller üstlenen Atalay Akan, Merkez Bankası Yönetim Kurulu Üyeliği görevinde de bulunmuştur. Finans dünyasının bu prestijli makamı, onun iktisadi perspektifini güçlendirmiş ve kamu yararına yönelik adımlarında rehberlik etmiştir. Ülke ekonomisinin kalbi konumundaki bu kurumda edindiği vizyoner tecrübeler, onun makroekonomik süreçleri ve finansal mevzuatı çok daha iyi kavramasını sağlamıştır. Akan, aynı zamanda uzun yıllar serbest avukatlık yapmıştır. Serbest avukat olarak çalışırken vatandaşların haklarını mahkemeler önünde savunmuştur. Bürokrasi ve hukuk dünyasında elde ettiği başarılarla rüştünü ispat eden deneyimli siyasetçi, doğup büyüdüğü topraklara olan vefa borcunu ödemek adına aktif siyasete atılarak hemşehrilerinin desteğini kazanmıştır. Deneyimli siyasetçi parlamentoda uzun yıllar Urfa'yı temsil etmiştir. Akan'ın temsil ettiği dönemler ve üstlendiği bazı kritik vazifeler şunlardır:
- VIII., XI., 1.(XII) ve 2.(XIII) Dönem Urfa Milletvekilliği
- VIII. Dönem TBMM Başkanlık Divanı Katip Üyeliği
- Kurucu Meclis Cumhuriyet Halk Partisi Temsilciliği (6 Ocak 1961 – 15 Ekim 1961)
Gerek yerel halkın taleplerini meclis kürsüsüne taşırken gerekse ulusal düzeydeki yasa tasarılarını şekillendirirken tarafsızlığını korumayı her zaman başarmıştır. Ülkenin kritik bir dönüşümden geçtiği dönemde de sorumluluk almaktan çekinmeyen Akan, Kurucu Meclis üyeliğinde de bulunmuştur. Anayasa hazırlık sürecinde üstlendiği bu tarihi misyon, onun demokratik değerlere olan bağlılığının en somut nişanelerinden biri olarak kabul edilir. Yeni anayasal düzenin inşasında ve demokratik kurumların yeniden şekillenmesinde aktif rol oynayan tecrübeli devlet adamı, siyasi hayatı boyunca uzlaşmacı ve yapıcı kimliğiyle tanınmıştır. Kendisi evli ve iki çocuk babasıydı.