Osmanlı edebi dünyasının son klasik döneminde eser üreten Aşkî Mustafa b. Ömer el-Kilisî, 19. yüzyılda şiirlerini kaleme almış değerli bir divan şairidir. Tam künyesi Aşkî Mustafa b. Ömer el-Kilisî olarak bilinen bu sanatkâr, hayatını İslam dünyasının en kutsal iki şehri olan Mekke ve Medine'de sürdürmüştür. Klasik şiir geleneğinin son temsilcilerinden biri olarak öne çıkan sanatkâr, Mekke ve Medine gibi dönemin ilim merkezlerindeki kültürel ve manevi birikimi harmanlayarak kendi edebi dünyasında yansıtmayı başarmıştır.
Mekke ve Medine Yılları
Tarihi kaynaklarda hayatına dair çok az ayrıntı bulunan şair, ömrünün önemli bir bölümünü Mekke ve Medine sınırları içerisinde geçirmiştir. Edebi hayatı burada şekillendi. Kutsal topraklarda yaşamını sürdüren yazar, edebi kimliğini bu manevi ve kültürel çevrede geliştirmiştir. 19. yüzyıl coğrafyasında Hicaz bölgesi, farklı bölgelerden gelen aydınların buluşma noktası olmuştur. Kilisî de bu atmosferde bulunarak divan edebiyatı çizgisindeki çalışmalarını olgunlaştırmış ve klasik şiir mirasını bu merkezlerde canlı tutmuştur.
Behce-i Letaif ve Lehce-i Maarif Külliyatı
Şairin edebiyat tarihindeki yerini sabitleyen en önemli unsur, geriye bıraktığı devasa külliyatıdır. Sanatçı, üretkenliğini ve nazım tekniğindeki ustalığını binlerce mısraya dökerek kalıcı bir miras oluşturmuştur. Şairin öne çıkan edebi eserinin detayları şu şekildedir:
- Behce-i Letaif ve Lehce-i Maarif: Şairin kaleminden çıkan bu külliyat tam 10.000 beyitlik dev bir hacme sahiptir.
Eserin boyutu oldukça büyüktür. Klasik Türk edebiyatında on bin beyit gibi büyük bir hacme ulaşarak eser vermek, şairin hem dil hakimiyetini hem de edebi üretkenliğini açıkça ortaya koyan en önemli göstergelerden biridir. Kilisî, bu büyük eseriyle 19. yüzyıl divan şiirinin hacimli ve nitelikli külliyatlarından birine imza atarak adını edebiyat tarihine yazdırmıştır. Külliyatı günümüze kadar ulaştı.