Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde Selanik'te doğan ve Cumhuriyet'in inşasında kritik görevler üstlenen Süleyman Asaf İlbay, Türk siyaset ve bürokrasi tarihinin önemli isimlerinden biridir. 1882 yılında Selanik kentinde dünyaya gözlerini açan İlbay, dönemin koşullarında son derece seçkin bir mühendislik eğitimi alarak vatanına bayındırlık alanında hizmet etmiştir. Hem Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki kritik idari kadrolarda hem de yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin yapılanma sürecinde üst düzey sorumluluklar üstlenmiştir. Ankara Şehreminiliği ve TBMM'de Bilecik Milletvekilliği gibi kritik makamlarda bulunan tecrübeli devlet adamı, 13 Ocak 1957 tarihinde hayata gözlerini yumuştur. Vatan savunmasında ve bayındırlık faaliyetlerinde gösterdiği üstün gayretler neticesinde Harp Madalyası ile onurlandırılan İlbay, ardında derin bir iz bırakmıştır.
Eğitim Hayatı ve İlk Kamu Görevleri
Asaf İlbay, mühendislik alanındaki yetkinliğini o dönemin en prestijli eğitim kurumlarından biri olan Hendese-i Mülkiye-i Şahane Mektebi bünyesinde tamamladığı derslerle kazanmıştır. Bu köklü okuldan mezuniyetinin ardından vakit kaybetmeden kamu hizmetine adım atan genç mühendis, profesyonel mesleki kariyerine ilk olarak İstanbul şehrinde başlamıştır. Bu doğrultuda o yılların belediye yapılanması olan Şehremaneti Heyeti Fenniye bünyesinde Üçüncü ve İkinci Şube Mühendisi unvanlarıyla kritik teknik görevlerde bulunmuştur. İlbay, altyapı çalışmalarına büyük önem vermiştir.
İmparatorluğun Dört Bir Yanında Müfettişlik ve Mühendislik
Mesleğinde hızla yükselen Asaf İlbay, Anadolu ve çevre coğrafyalarda geniş yetkilerle müfettişlik görevleri yürütmüştür. Bu kapsamda ilk olarak Ankara Turuk ve Maabir Müfettiş Muavinliği görevine getirilerek bölgenin yol ve köprü yapım çalışmalarını denetlemiştir. Başarılı çalşmalarının ardından yetki alanı daha da genişlemiş; Aydın, Konya, Adana ve Adalar gibi geniş bölgelerde müfettiş yardımcılığı yapmıştır. Durmaksızın çalışan başarılı bürokrat, daha sonra Hüdâvendigâr, Aydın, Çanakkale ve Balıkesir vilayetlerinde de müfettiş yardımcılığı unvanıyla denetim faaliyetlerini sürdürmüştür. Böylece ülkenin ulaşım ağını yakından tanımıştır. İlbay'ın görev yeri daha sonra doğuya, Bitlis şehrine kaydırılmıştır. Burada Nafıa Başmühendisi olarak atanan İlbay, zorlu coğrafi koşullara rağmen bölgedeki bayındırlık işlerini başarıyla sevk ve idare etmiştir. Kariyer basamaklarını hızla tırmanan ve tecrübesiyle öne çıkan devlet adamı, sadece teknik alanlarda değil, idari rollerde de rüştünü ispatlamıştır. Bu doğrultuda o dönem imparatorluk sınırları içerisinde yer alan Halep Belediye Başkanlığı görevini üstlenerek bu tarihi şehrin yerel yönetimini başarıyla yönetmiştir. Birinci Dünyâ Savaşı'nın zorlu yıllarında ise askeri mühendislik alanında kritik bir sorumluluk üstlenerek 4. Çöl Ordusu Başmühendisi olarak cephe gerisinde orduya hizmet vermiştir. İlbay aynı zamanda Harp Madalyası sahibiydi.
Cumhuriyet Dönemi ve Ankara Belediye Başkanlığı
Yeni Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin resmen kurulmasıyla birlikte Asaf İlbay, teknik bilgi birikimi ve tecrübesini yeni devletin imarı için kullanmaya devam etmiştir. Cumhuriyet kadrolarında Bayındırlık Vekâleti çatısı altında çalışmaya başlayan İlbay, ilk olarak kurum bünyesinde Bayındırlık Umum Müdür Yardımcılığı pozisyonuna getirilmiştir. Bu görevinin yanı sıra tarımsal kalkınma için hayati önem taşıyan Konya Ovası İrva ve İska (Kurutma ve Sulama) İşletme Müdürlığü görevini de deruhte etmiştir. Tarım arazilerinin verimini artırmayı hedefleyen bu büyük projeden sonra, liyakati doğrultusunda Bayındırlık Umum Müdürlığü makamına atanmıştır. Asaf İlbay'ın bürokrasi kariyerindeki en parlak sayfalarından biri, Cumhuriyet'in taze başkentinin modern bir çehreye kavuşmasında hayati adımlar atan Ankara Şehreminiliği yani Ankara Belediye Başkanlığı makamına getirilmesiyle açılmıştır. Bu önemli vazifesinin hemen akabinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üçüncü döneminde gerçekleştirilen ara seçimler vasıtasıyla Bilecik Milletvekilliği unvanını kazanarak parlamento çatısı altında yasama faaliyetlerinde bulunmuştur. Mühendis kimliğiyle şehircilik faaliyetlerine yön veren, parlamentoda ise ulusal politikaların belirlenmesine katkı sağlayan İlbay, çok yönlü bir devlet adamı profili çizmiştir. Kendisi evli ve beş çocuk babasıydı. Değerli devlet adamı 1957 yılında vefat etmiştir. Nihayetinde o, hem Osmanlı hem de Cumhuriyet dönemlerinde ülkesine üstün teknik bilgi birikimi, sarsılmaz idari disiplini ve vatan sevgisi ile dolu koca bir ömür boyu hizmet etmiştir son derece mümtaz bir şahsiyettir.
Önemli Görevleri
- Halep Belediye Başkanlığı
- Ankara Şehreminiliği
- TBMM Bilecik Milletvekilliği
- Bayındırlık Umum Müdürlığü