Amerika Birleşik Devletleri'nin diplomatik ve askeri tarihinde oldukça özgün bir yere sahip olan Mark Lambert Bristol, 1919-1927 yılları arasındaki fırtınalı geçiş döneminde sergilediği tarafsız duruşla tanınan seçkin bir askerdir.
19 Nisan 1868 tarihinde New Jersey eyaletinin Glassboro kasabasında dünyaya gözlerini açan bu kararlı denizci, Osmanlı İmparatorluğu'nun son günlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarına uzanan tarihi süreçte ABD Yüksek Komiseri olarak görev almıştır.
Hem Ankara hükümeti hem de İstanbul nezdinde ülkesini büyükelçi yetkisiyle temsil eden Bristol, topladığı kıymetli belgelerle iki ülkenin ortak tarihine kalıcı bir miras bırakmıştır.
13 Mayıs 1939'da hayata gözlerini yuman diplomat, geride bıraktığı insani ve askeri mirasla bugün bile saygıyla anılmaktadır.
Denizlerde Başlayan Bir Askeri Kariyer
Mark Lambert Bristol, genç yaşta adım attığı askeri kulvarda gösterdiği üstün disiplinle akranları arasında hızla öne çıkmayı başarmıştır.
ABD Deniz Kuvvetleri Akademisindeki eğitimini 1887 yılında başarıyla tamamlayan Bristol, donanmadaki aktif görevine adım atmıştır.
Genç subay, 1898 yılındaki Amerikan-İspanyol Savaşı esnasında USS Texas gemisinde kritik görevler üstlenmiştir.
Özellikle Santiago de Cuba Savaşı'nda gösterdiği askeri beceriler, onun komuta yeteneğini tescilleyen önemli bir dönüm noktası olmuştur.
Başarılarla dolu kariyer basamaklarını hızla tırmanan yetenekli denizci, 1901 ile 1903 yılları arasında Kuzey Atlantik Filosu başkomutanının yaverliğini yapmıştır.
Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde ise ülkesinin en önemli savaş gemilerinden biri olan USS Oklahoma'nın komutanlığına getirilmiştir.
Savaş yıllarındaki disiplinli yönetim tarzı, onu diplomatik görevler için biçilmiş kaftan haline getirmiştir.
Tarihe Işık Tutan Anadolu Yılları ve Bristol Raporu
I. Dünya Savaşı'nın ardından Anadolu toprakları büyük bir işgal dalgasıyla sarsılırken, Amiral Bristol 1919 yılında bölgeye gönderilmiştir.
İzmir'in işgali sonrasında İtilaf Devletleri'nin gerçekleştirdiği haksızlıkları ve Yunan mezalimini yerinde incelemek üzere kurulan tarafsız komisyona başkanlık yapmıştır.
İngiliz, İtalyan, Fransız ve Amerikan generallerden oluşan bu heyet, Türk milletinin haklı davasını dünyaya duyuran tarihi bir vesika hazırlamıştır.
11 Ekim 1919'da yayımlanan Amiral Bristol Raporu, Batı Anadolu'da yaşanan gerçekleri tüm çıplaklığıyla gözler öne sermiştir.
Osmanlı Devleti ve yeni kurulan Ankara hükümetiyle kurduğu dengeli ilişkiler sayesinde güven kazanan Bristol, Cumhuriyet döneminde de bu misyonunu sürdürmüştür.
Onun titizlikle sakladığı telgraflar ve diplomatik raporlardan oluşan Bristol Belgeleri, günümüzde Kongre Kütüphanesi'nin en kıymetli koleksiyonları arasındadır.
Türkiye'de Yaşayan İnsani Miras ve Son Yılları
Diplomatik kariyerinin yanı sıra insani çalışmalarıyla da adından söz ettiren Amiral Bristol, Türkiye'deki tıp eğitimine de katkıda bulunmuştur.
İstanbul'da 1920 yılında kurulan Nişantaşı Amerikan Hastanesi bünyesindeki hemşirelik okulu, aynı zamanda onun adını taşıyarak ülkemizde hizmet vermeyi sürdürmektedir.
1927 yılında diplomatik görevini tamamlayan tecrübeli asker, ABD Asya Filosu Komutanlığı görevine atanarak askeri kariyerine geri dönüştür.
Yaşamının son dönemini ülkesinde geçiren Mark Lambert Bristol, 71 yaşında Washington DC'de vefat etmiştir.
ABD Donanması, onun anısını yaşatmak amacıyla iki adet faal savaş gemisine "Bristol" ismini vererek bu büyük denizciye olan saygısını göstermiştir.
Amiral Bristol'ün yaşamı boyunca üstlendiği görevlerin özeti şu şekildedir:
- 1887 yılında ABD Deniz Kuvvetleri Akademisinden mezuniyet
- 1898 Amerikan-İspanyol Savaşı'nda USS Texas ile cephede aktif mücadele
- 1919-1927 yılları arasında Türkiye'de Yüksek Komiserlik ve büyükelçilik vazifesi
- 1919 İzmir'in işgali üzerine hazırlanan tarihi Amiral Bristol Raporu başkanlığı
- 1920 İstanbul Nişantaşı Amerikan Hastanesi ve bağlı hemşirelik okulunun kuruluşu
- 1927 yılında ABD Asya Filosu Komutanlığına getirilmesi
Bu özgün biyografi, tarihin en kritik dönemeçlerinden birinde köprü vazifesi gören bir askerin portresini sunmaktadır.