Karadeniz'in sıcak bir köşesi olan Trabzon'un Sürmene ilçesinde 1944 yılında dünyaya gelen ve Türk arkeolojisinin en saygın isimlerinden biri haline gelen Prof. Dr. Altan Çilingiroğlu, Urartu Uygarlığı ve Doğu Anadolu tarih öncesi dönemleri üzerine yaptığı çığır açıcı çalışmalarıyla tanınan akademisyen ve kazı başkanıdır. Ömrünü Anadolu topraklarının saklı tarihini gün yüzüne çıkarmaya adayan ve 18 Haziran 2021 tarihinde aramızdan ayrılan usta bilim insanı, ardında bıraktığı zengin bilimsel mirasla geleceğe ışık tutmaktadır.
Akademik Yolculuk ve Uluslararası Başarılar
Geçmişin izlerini sürebilmek amacıyla İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bünyesinde arkeoloji eğitimi almaya başlayan Çilingiroğlu, bu süreci 1969 senesinde başarıyla noktaladı. Kazandığı devlet bursu sayesinde 1972 yılında İngiltere'deki Manchester Üniversitesi'nde doktora yapma fırsatı elde etti. Doktora derecesini 1976 yılında tamamlayarak Türkiye'ye dönen değerli bilim insanı, ülkesindeki akademik serüvenine ilk olarak Atatürk Üniversitesi çatısı altında başladı. Tarihler 1980 yılını gösterdiğinde ise Ege Üniversitesi'ne geçiş yaparak uzun yıllar sürecek bağlarını kurdu. Bu kurumdaki verimli çalşmalarının ardından, 2012 yılında Arkeoloji Bölümü'nden emekliye ayrıldı.
Bilgi birikimini ulusal sınırların ötesine taşıyan profesör, yerel düzeydeki başarılarını küresel platformlarda da tescilledi. Başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere Japonya, Avustralya, Özbekistan ve Almanya gibi birçok farklı ülkede arkeoloji konferansları vererek dünya bilim çevreleriyle sıkı ilişkiler geliştirdi. Bu sayede doğunun ve batının bilimsel değerlerini harmanlamayı başardı.
Urartu ve Ön Asya Prehistoryası Uzmanlığı
Altan Çilingiroğlu'nun gerçekleştirdiği araştırmaların ana odağını, Anadolu'nun ve çevre bölgelerin en gizemli dönemleri oluşturuyordu. Uzmanlık alanları şu başlıklarda yoğunlaşmaktaydı:
- Doğu Anadolu coğrafyasının tarih öncesi kültürleri
- İran ve Kafkasların kadim tarihi ve arkeolojik mirası
- Urartu Krallığı'nın sanatsal, askeri, ekonomik ve inançsal dinamikleri
Bu alanlardaki uzmanlığı sayesinde Urartu Krallığı'nın dış ilişkilerinden savaşlarına, mimari estetiğinden sosyal yaşamına kadar genel kültür yapısına dâhil her konuda kapsamlı incelemeler yürüttü. İzmir sınırlarındaki Ulucak Höyüğü kazılarıyla prehistorik dönemlere ışık tutan usta akademisyen, hayatı boyunca 70'ten fazla makaleye ve 14'ten fazla başucu kitabına imza atarak kütüphaneleri zenginleştirdi.
Seçkin Kazılar, İdari Görevler ve Ödüller
Arkeolojik kuramların sahada can bulması gerektiğine inanan Çilingiroğlu, kariyerinin son yıllarında Van'daki Ayanis Kalesi ve İzmir'deki Ulucak Höyüğü yerleşimlerindeki aktif saha kazılarına devam etti. Bilimsel faaliyetlerinin dışında yönetimsel kadrolarda da sorumluluk alarak Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanlığı ve Yaşar Üniversitesi Mütevelli Heyet üyeliği görevlerini üstlendi.
Arkeoloji disiplinine kazandırdığı benzersiz değerler ve derinlikli bakış açısı vesilesiyle, 2003 yılında prestijli Aydın Doğan Vakfı Arkeoloji Ödülü ile taltif edildi. Bilim dünyasının ve yetiştirdiği öğrencilerin gönlünde silinmez bir iz bırakan Çilingiroğlu, 18 Haziran 2021 tarihinde bu dünyaya veda etmesine karşın, eserleri ve çalşmaları ile yaşamaya devam etmektedir.