Türk siyasetinin en etkili figürlerinden biri olan siyasetçi Alparslan Türkeş, 25 Kasım 1917 tarihinde Lefkoşa'da doğmuş ve uzun yıllar sürdürdüğü milliyetçi mücadelesinin ardından 4 Nisan 1997'de Ankara'da vefat etmiştir. Kurucusu olduğu Milliyetçi Hareket Partisi bünyesinde "Başbuğ" unvanıyla anılan lider, otuz yılı aşan aktif kariyeri boyunca koalisyon hükümetlerinde başbakan yardımcılığı yapmış ve geliştirdiği 9 Işık Doktrini ile Türk milliyetçiliğinin ideolojik çerçevesini çizmiştir. Kökenleri Kayseri'nin Pınarbaşı ilçesinin Yukarı Köşgerli köyüne uzanan Türkeş, sürgünlerden darbelere, cezaevi yıllarından devlet yönetimine uzanan fırtınalı bir yaşam sürmüştür.
Askeri Karakterin Şekillendiği Yıllar ve Sürgün Dönemi
Kıbrıs'ta Ahmet Hamdi Efendi ile Fatımatül Zehra Hanım'ın oğlu olarak dünyaya gelen ve asıl adı Ali Arif olan Türkeş'in ismi, öğretmeni Osman Zeki Bey tarafından değiştirilmiştir. İngiliz işgali altındaki Lefkoşa'dan 1933 yılında ailesiyle birlikte İstanbul'a göç eden genç Alparslan, Kuleli Askeri Lisesi'ne girerek askeri hayatına ilk adımını atmıştır. Bu göç kararı aile için hayatiydi. Lisede ünlü ideolog Nihal Atsız ile tanışarak fikir dünyasını inşa etmeye başlamış ve 1938 yılında Harp Okulu'ndan mezun olmuştur. Bir yıl sonra teğmen rütbesini alan Türkeş, Isparta'da görevliyken Muzaffer Hanım ile nişanlanmış ve 1940 yılında evlenmiştir.
Askeri kariyerinde yükselirken, 1944 yılında Harp Akademisi'ni bitirdiği dönemde meşhur Irkçılık-Turancılık Davası kapsamında tutuklanarak dokuz ay hapis yatmış, ardından 1947'de beraat etmiştir. Daha sonra Genelkurmay sınavlarını kazanarak Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderilmiş ve buradaki eğitim yılları verimli geçmiştir. İki yıl Amerikan Harp Akademisi'nde ve University of America'da eğitim almıştır. 1959'da Almanya'daki Atom ve Nükleer Okulu'nu tamamladıktan sonra albay rütbesiyle Kara Kuvvetleri Komutanlığı NATO şube müdürü olarak atanmıştır.
27 Mayıs 1960 Darbesi süreçinde aktif bir rol üstlenen Türkeş, ihtilal bildirisini radyodan halka duyuran isim olmuştur. Darbe sonrasında kurulan Milli Birlik Komitesi'nde Başbakanlık Müsteşarlığı görevini üstlenmiş, ancak yönetimsel fikir ayrılıkları nedeniyle "14'ler" olarak adlandırılan grupla birlikte komiteden tasfiye edilmiştir. Komite günleri onun için sona ermişti. Hindistan'ın Yeni Delhi kentine büyükelçilik müşaviri olarak sürgüne gönderilen Türkeş, buradan Adnan Menderes ve arkadaşlarının idam edilmemesi yönünde mektuplar göndermeyi sürdürmüştür.
Siyasete Geçiş, MHP'nin Kuruluşu ve Ülke Yönetimi
Sürgün döneminin ardından 1963 yılında yurda dönen Alparslan Türkeş, milliyetçi çevreleri tek çatı altında toplamak amacıyla çalışmalara başlamıştır. 1965 yılında Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'ne (CKMP) katılmış ve kısa süre sonra partinin genel başkanı seçilmiştir. Onun liderliğinde partinin temel programı haline gelen 9 Işık Doktrini kabul edilmiş ve bu süreçte taraftarları tarafından "Başbuğ" olarak adlandırılmıştır. Aynı yıl Ankara'dan milletvekili seçilmiştir. 1966 yılında Cumhurbaşkanlığına aday olmuş ancak seçimi kazanamamıştır.
Partinin adının 1969 Adana Kongresi'nde Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) olarak değiştirilmesine öncülük eden Türkeş, Ankara ve Adana milletvekili olarak mecliste görev almıştır. MHP adı bu kongrede doğdu. 1970'li yıllarda Süleyman Demirel başkanlığında kurulan koalisyon hükümetlerinde başbakan yardımcılığı ve devlet bakanlığı görevlerini yürütmüştür. Bu süreçte milliyetçi gençlik yapılanmalarını organize ederek Ülkü Ocakları gibi kurumların temellerini atmıştır. İlk eşi Muzaffer Hanım'ın vefatının ardından 1976 yılında Seval Hanım ile ikinci evliliğini yapmıştır.
12 Eylül Sonrası Mücadele ve Siyasi Miras
12 Eylül 1980 Darbesi sonrasında cunta yönetimi tarafından tutuklanan Türkeş, yaklaşık dört buçuk yıl boyunca askeri cezaevlerinde ve hastanede tutsak kalmıştır. Cunta onu uzun süre hapiste tuttu. Siyasi yasaklar referandumla tarihe karışmıştı. Siyasi yasakların 1987 referandumu ile kalkmasının ardından Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) genel başkanı olarak yeniden aktif siyasete dönmüştür. 1991 seçimlerinde kurulan ittifak ile Yozgat milletvekili olarak tekrar parlamentoya giren tecrübeli lider, daha sonra bağımsız kalarak MÇP'nin adını yeniden MHP yapma süreçlerini yönetmiştir. 1995 genel seçimlerinde ise partisi barajı aşamayarak meclis dışında kalmıştır.
Yaşamının son yıllarında Türk siyasetinde uzlaşmacı bir devlet adamı profili çizen Alparslan Türkeş, ardında zengin bir kütüphane ve güçlü bir siyasi hareket bırakmıştır. Yazdığı çok sayıda eserle milliyetçi fikir sistemini genç nesillere aktarmayı hedeflemiştir. Tarihi lider seksen yaşında vefat etmiştir.
Yayınlanmış bazı önemli kitapları şunlardır:
- Milli Doktrin 9 Işık
- 1944 Milliyetçilik Olayı
- 27 Mayıs ve Gerçekler
- Bunalımdan Çıkış Yolu
- Dokuz Işık ve Türkiye
- Ülkücülük
Alparslan Türkeş, seksen yıllık ömrünü Türk dünyasına ve milliyetçi fikirlere adayarak Türk siyasi tarihindeki silinmez izini bırakmıştır.