İnsan hakları savunuculuğu ve siyaset dünyasının önde gelen isimlerinden biri olan Akın Birdal, 2 Ocak 1948 tarihinde Niğde'de dünyaya gelmiştir. Türkiye'de özellikle İnsan Hakları Derneği (İHD) Genel Başkanlığı dönemindeki aktif çalışmalarıyla tanınan Birdal, hayatı boyunca sivil toplum faaliyetlerinde öncü roller üstlenmiştir. Genç yaşlardan itibaren tarımsal kalkınma, örgütlenme ve evrensel hak mücadelelerinin içinde yer alarak Türkiye'nin yakın siyasi ve sosyal tarihine yön veren isimlerden biri olmuştur.
Eğitim Yılları ve İlk Örgütlenme Deneyimleri
İlk ve ortaöğrenimini doğup büyüdüğü Niğde topraklarında tamamladı. Yükseköğrenim görmek amacıyla Ankara'nın yolunu tuttu. 1966 senesinde Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'ne girdi. Buradaki eğitimini 1970 yılında başarıyla noktaladı. Öğrencilik yıllarında da toplumsal meselelere duyarsız kalmayarak Niğde Gençlik Derneği'nin başkanlığını yürütmüş, aynı zamanda Ziraat Fakültesi Talebe Cemiyeti bünyesinde sorumluluklar üstlenmiştir. Ziraat mühendisliği alanındaki temel eğitiminin üzerine, 1973 senesinde Gazi Üniversitesi'nde işletme alanında yüksek lisans yaparak akademik birikimini güçlendirmiştir. Bu yıllarda mesleki örgütlenmeye önem vererek Ziraat Mühendisleri Birliği ile TMMOB Ziraat Odası Merkez Yürütme Kurullarında aktif görevler icra etmiştir.
Kooperatifçilik Mücadelesi ve Darbe Dönemi
Tarımsal kalkınmanın ve üreticinin hakkını korumanın önemine inanan Birdal, 1977 yılında kırsal alandaki yoksul üreticilerin ekonomik ve demokratik hakları için mücadele veren KÖY-KOOP'un Niğde Birlik Başkanlığına getirilmiştir. Bu çatı altında merkez yönetim kuruluna da seçilerek Eğitim, Örgütlenme, Basın Yayın Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı gibi kritik vazifeleri omuzlamıştır. 1977-1980 yılları arasında Halkevleri Merkez Yürütme Kurulu üyesi olan Birdal, aynı zamanda Gazi Üniversitesi Kooperatifçilik Enstitüsü'nde öğretim görevlisi olarak çalışmıştır. 1980 askeri darbesi sonrasında KÖY-KOOP yöneticileriyle birlikte Mamak Askeri Cezaevi'nde bir yıl tutuklu kalmıştır. Tahliye edilmesinin ardından üç yıl boyunca ticari faaliyetlerle ilgilenen Birdal, 1984 yılında yargılandığı tüm suçlamalardan aklanarak peyzaj mimarlığı alanında profesyonel çalışmalara yönelmiştir.
İHD Dönemi ve Suikast Girişimi
1986 yılında kurulan İnsan Hakları Derneği'nin (İHD) kurucu ekibinde yer alan Akın Birdal, insan hakları mücadelelerinde sembol bir isim haline gelmiştir. Dernek genel sekreterliğini altı yıl boyunca başarıyla yürüttü. 1992'den 1999 yılına kadar ise Genel Başkan koltuğunda oturmuştur. Bu zorlu süreçte, 12 Mayıs 1998'de İHD'nin Ankara'daki genel merkezinde iki şahısnın gerçekleştirdiği hain bir silahlı saldırıya maruz kalmıştır. Saldırganlar Kerem Deretarla ve Bahri Eken'in Türk İntikam Tugayı (TİT) üyesi olduğu öne sürülürken, bu karanlık eylemin arkasında uzman çavuş Cengiz Ersever ile Semih Tufan Gülaltay'ın yer aldığı iddiaları gündeme gelmiştir. Birdal, bu hain saldırıdan yaralı olarak kurtuldu. İlerleyen yıllarda, 1995 ve 1996 Dünya Barış Günleri kapsamında Mersin ve Ankara'da gerçekleştirdiği barışçıl konuşmaları yüzünden iki yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. 1999 ve 2000 yıllarında hapse giren Birdal, mahkûmiyetleri nedeniyle İçişleri Bakanlığı'nın uyarısıyla İHD Genel Başkanlığı'ndan ayrılmak zorunda kalmıştır.
Siyaset Sahnesi ve Meclis Dönemi
Aktif siyasetle bağını koparmayan Birdal, 1995 genel seçimlerinde Emek-Barış ve Özgürlük blokunun listesinden Mersin Milletvekili Adayı gösterilmiş fakat ittifakın yüzde 10 barajına takılması nedeniyle meclise girememiştir. 2002 yılındaki seçimlerde yine Mersin'den aday gösterilmek istense de, geçmişteki mahkûmiyeti öne sürülerek Yüksek Seçim Kurulu tarafından adaylığı engellenmiştir. BSP ve ÖDP'nin kurucu üyesi olan Akın Birdal, her iki partide de Parti Meclisi üyeliği yapmıştır. 2002'de kurulan Sosyalist Demokrasi Partisi (SDP) Genel Başkanlığını iki yıl boyunca sürdürmüştür. Merkezi Paris'te yer alan Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu (FIDH) Başkan Yardımcılığına seçilmeden hemen evvel görevinden istifa etmiştir. Bu küresel federasyonda üst üste üç dönem boyunca, 2007'ye dek başkan yardımcılığı görevini sürdürmüştür. SDP'nin onursal başkanlığı görevini de üstlendi. Birdal, 2007 erken genel seçimlerinde Diyarbakır'dan bağımsız aday olarak Bin Umut Adayları çatısı altında yarışmış ve başarıyla milletvekili seçilmiştir. Parlamentoya girdikten sonra Demokratik Toplum Partisi (DTP)'ye katılan Birdal, bu partinin kapatılmasđ üzerine kurulan Barış ve Demokrasi Partisi (BDP)'nde 23. dönem Diyarbakır milletvekili olarak çalışmalarını yürütmüştür. Birdal ayrıca 2009 yerel seçimlerinde DTP'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı olarak da yarışa katılmıştır.
Akın Birdal'ın Görev Aldığı Başlıca Kuruluşlar
Akın Birdal, yaşamı boyunca çok sayıda sivil toplum örgütünde, meslek odasında ve siyasi partide üst düzey sorumluluklar üstlenmiştir. Kendisinin görev aldığı ve kurucuları arasında bulunduğu başlıca kuruluşlar şunlardır:
- Ziraat Mühendisleri Birliği ve TMMOB Ziraat Odası Merkez Yürütme Kurulları,
- Kırsal kalkınma örgütü olan KÖY-KOOP Niğde Birliği ve Merkez Yönetim Kurulu,
- Toplumsal çalışmalarda öncü olan Halkevleri Merkez Yürütme Kurulu,
- İnsan Hakları Derneği (İHD) Genel Sekreterliği ile Genel Başkanlığı,
- Merkezi Paris'te bulunan Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu (FIDH) Başkan Yardımcılığı,
- Sosyalist Demokrasi Partisi (SDP) Genel Başkanlığı ve Onursal Genel Başkanlığı,
- Demokratik Toplum Partisi (DTP) ve Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) meclis grubu üyelikleri.