İstanbul Kadıköy’de 1935 yılında dünyaya gelen Ahmet Say, Cumhuriyet döneminin çok yönlü kültür insanlarından biri olarak edebiyat, müzikoloji ve eğitmenlik alanlarında derin izler bıraktı. Ünlü piyanist Fazıl Say’ın babası olan değerli aydın, kaleme aldığı ansiklopedik eserlerle konservatuvarlarda ve üniversitelerde müzik eğitiminin temel taşlarını döşedi. Hayata 10 Mayıs 2022’de Ankara’da veda eden Say, arkasında zengin bir entelektüel miras bıraktı.
Sanat Eğitimi ve Almanya Yılları
Matematik öğretmeni Fazıl Say ile felsefe öğretmeni Nüzhet Say’ın oğlu olarak Kadıköy sokaklarında büyüyen Ahmet Say, sanatla çok erken yaşta tanıştı. Piyano eğitimine henüz yedi yaşındayken adım attı. İstanbul Erkek Lisesi’nden başarıyla mezun oldu. Lise yıllarında Ferdi Ştatzer’in yönlendirmesiyle İstanbul Belediye Konservatuvar’ına girerek eğitimini 1950 yılına kadar sürdürdü. Bu dönemde Verda Ün’den piyano, Demirhan Altuğ’dan teori dersleri aldı. Raşit Abed ile armoni üzerine çalıştı. Basın ve yayın eğitimi almak amacıyla 1954’te Almanya’ya giden Say, orada altı yıl kaldı. Gazetecilik tahsili gördüğü bu dönemde orkestra şefi ve müzikolog Kurt Köhler’in evinde pansiyoner oldu. Köhler’in teşvikiyle müzikolojiye duyduğu ilgi giderek derinleşti.
Bingöl’den Ankara’ya Uzanan Kültür Köprüsü
Yurda 1960 yılında döndüğünde akademik kariyer hedeflese de Almanya’daki diplomasının denklik engeline takıldı. Bu sebeple Bingöl’e Almanca öğretmeni olarak atandı. Doğu Anadolu kentinde üç yıl boyunca Almanca öğretmeliği yaparken, halk kültürü araştırmacılığı ve folklor alanında yoğun çaba harcadı. Yöredeki masalları, ağıtları ve türküleri özenle derledi. Halk oyunları ekipleri ve çocuk toplulukları kurdu. Onun bu derlemeleri, ünlü eseri Bingöl Hikayeleri’ne esin kaynağı oldu. Erzincan’da halk eğitimi uzmanı olarak da çalıştı. Sonunda 1964 yılında başkent Ankara’ya geri döndü.
Zorlu Cezaevi Yılları ve Kocakurt’un Doğuşu
Ankara’da yazı hayatına hız veren Ahmet Say, 1967 yılında sol düşüncenin önemli yayın organlarından Türk Solu dergisinin yazı işleri müdürlüğünü üstlendi. Ülkenin çalkantılı siyasi ikliminde, 12 Mart 1971 muhtırasının ardından dört kez gözaltına alındı. Toplam on yedi ay cezaevinde kaldı. Hüküm giymediği halde bürokratik nedenlerle Ulucanlar Merkez Cezaevi’nde geçirdiği bu dönemi, kendisi için adeta bir eğitim yuvası olarak nitelendirdi. Parmaklıklar arkasında koğuş arkadaşlarının "Kocakurt" diye çağırdığı bir dolandırıcının anlattığı öykülerden ilham alarak ilk romanını yazmaya başladı. Tahliye edildikten sonra 1976 yılında yayımlanan bu ilk romanı Kocakurt, Milliyet’in düzenlediği yarışmada ödüle değer bulundu. Yazar, bu başarıdan elde ettiği telif geliriyle oğlu Fazıl Say’ın ilk piyanosunu satın aldı.
Yayıncılık ve Müzik Yazarlığına Adanmış Bir Ömür
Edebi üretkenliğini sürdüren Ahmet Say, 1977-1983 yılları arasında Cemal Süreya, Vecihi Timuroğlu, Ragıp Gelencik, Demir Özlü ve Ali Püsküllüoğlu gibi isimlerle Türkiye Yazıları dergisini çıkardı. 1978 yılında kurduğu Say Yayınları’nın yanı sıra, 1985 yılında kurduğu Müzik Ansiklopedisi Yayınları ile Türkiye’de müzik literatürünün zenginleşmesine büyük katkı sağladı. Ülkenin saygın gazete ve dergilerinde kaleme aldığı yüzlerce eleştiri yazısı ve katıldığı uluslararası panellerde sunduğu çözüm odaklı bildirilerle kültür dünyasının saygın bir figürü haline geldi. 2 Mart 1992’de kurulan Edebiyatçılar Derneği’nin de öncülerinden olan Say, bu oluşumun kurucu üyeliğini ve iki dönem boyunca başkanlığını üstlendi. Eserleri sınırları aşan yazarın "İpek Halıya Ters Binen Kedi" adlı epik öyküsü Almancaya, "Bingöl Hikayeleri" ise Zazacaya çevrilerek okuyucuyla buluştu. Hayatının son dönemine kadar müzik yazarlığına odaklanan bilge aydın, ardında onlarca ciltlik kaynak eser bıraktı.
Ahmet Say’ın Aldığı Ödüller
- 1970 - TRT Ödüllerı Öykü Yarışması Başarı Ödülü ("Kamil’in Atı" adlı öykü)
- 1974 - Yeni Adımlar Dergisi Sabahattin Ali Hikaye Yarışması Birincilik Ödülü
- 1975 - Antalya Film Festivali Öykü Yarışması Mansiyon Ödülü
- 1975 - "Kocakurt" romanı ile Milliyet Yayınları Roman Yarışması Seçici Kurul Ödülü
Yazarın Kaleme Aldığı Kitaplar
- 1975 - Kocakurt
- 1980 - Bingöl Hikâyeleri
- 1982 - İpek Halıya Ters Binen Kedi (epik öykü)
- 1988 - Güneşin Savrulduğu Yerden
- 1994 - Müzik Tarihi
- 1995 - The Music Makers in Turkey
- 1996 - Müzik Öğretimi
- 2000 - Müziğin Kitabı
- 2002 - Müzik Sözlüğü
- 2007 - Müzik Yazıları
- 2007 - Mozart (Mozart’ın Anısına)
- 2008 - Müzik Nedir, Nasıl Bir Sanattır?
- 2008 - Müzik Ansiklopedisi (3 Cilt)
- 2011 - Ağaçlar Çiçekteydi
- 2012 - Ca Yo Ke Tij Ti Ra Bena Vila