Zübeyde Hanım Anıt Mezarı
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın İzmir'deki anıt mezarı, Karşıyaka ilçesinde yer alan Zübeyde Hanım Parkı içindedir. 1940 yılında İzmir Belediyesi tarafından yaptırılan bu anıt mezar, Mustafa Kemal'in arzusu doğrultusunda son derece sade bir şekilde düzenlenmiştir. Mezarın yapısı; başucundaki on tonluk bir kaya, kaya üzerindeki kabartma Zübeyde Hanım büstü ve üzerinde yer alan “Atatürk’ün anası Zübeyde burada gömülüdür. Ölümü: 1923” yazısından ibarettir.
Anıt Mezarın Tarihçesi
14 Ocak 1923'te İzmir'de vefat eden Zübeyde Hanım'ın cenazesi, Ferik Osman Paşa Camii avlusuna defnedilmiştir. Zübeyde Hanım'ın mezarı, Atatürk'ün ölümüne kadar bir çiçek bahçesinin ortasında kalmıştır. 1938 yılında dönemin İzmir Belediye Başkanı Behçet Uz, anıt mezar yaptırmak amacıyla hazırlattığı projeyi Dolmabahçe Sarayı'nda hasta yatağında ziyaret ettiği Atatürk'e göstermiştir. Ancak Atatürk, bu projeyi çok süslü ve masraflı bularak kabul etmemiştir. Atatürk, mezarın başına sadece ağır bir taş parçası konmasını, üstüne sade bir ibare yazılmasını ve annesinin çocukları çok sevmesi nedeniyle etrafının bir çocuk parkı ile süslenmesini istemiştir.
Sade Tasarımı ve Anma Törenleri
Zübeyde Hanım'ın mezarının çevresi, Atatürk’ün ölümünden sonra onun son arzusu doğrultusunda düzenlenmiştir. Mezarın üzerine Küçük Yamanlar Dağı’ndan getirilen dört metre yüksekliğinde ve on ton ağırlığında pembe bir kaya oturtulmuştur. Bu kaya parçasına Zübeyde Hanım’ın kabartma bir büstü yerleştirilmiştir. Her yıl Zübeyde Hanım'ın ölüm yıldönümü ile anneler gününde anıt mezarda anma törenleri düzenlenmektedir.
Orijinal Mezar Taşının Akıbeti
Anıt mezarın yapımından önce kabirde yer alan orijinal mezar taşı, yapım çalışmaları sırasında o dönem müze olarak hizmet veren Basmane semtindeki Ayavukla Kilisesi'ne kaldırılmıştır. 1955 yılında İzmir Arkeoloji Müzesi'nin deposunda koruma altına alınan bu orijinal mezar taşı, 2005 yılından beri İzmir Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.