İstanbul'un İlk Asrî Müslüman Mezarlığı
Zincirlikuyu Mezarlığı (eski adıyla Zincirlikuyu Asrî Mezarlığı), İstanbul'un Şişli ilçesinde yer alan, 1935 yılında modern bir şehir mezarlığı olarak kurulan ve Türkiye'nin siyasi, kültürel ve toplumsal tarihinde son derece önemli bir yere sahip olan ilk asrî Müslüman mezarlığıdır. İstanbul'un hem ulaşım hem de kentsel canlılık açısından en merkezi konumlarından birinde yer alan mezarlık, Esentepe ile Levent arasında konumlanmıştır. İşletmesi ve bakımı İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen bu tarihi mezarlık, 390.483 m²'lik geniş bir alan üzerinde 62 adadan oluşmaktadır.
Geçmişten Günümüze Tarihçesi
Mezarlığın bugün kurulu olduğu arazi, 1870 yılında Osmanlı Sultanı Abdülaziz'in oğlu Yusuf İzzeddin Efendi için yaptırılan yazlık av köşkünün bahçesiydi. Şehzadenin 1916 yılında bu köşkte ölü bulunmasının ardından, bölge hakkında çeşitli spekülasyonlar yapılmış ve semtin uğursuz olduğuna inanılarak buraya uzun süre rağbet edilmemiştir. 1930'lu yıllara kadar kırsal nitelikte olan bu bölge, modern bir şehir mezarlığı kurulması kararlaştırıldığında en uygun yer olarak seçilmiştir. Atatürk'ün talimatıyla 12 Nisan 1937'de şair ve yazar Abdülhak Hamit Tarhan'ın buraya defnedilmesiyle mezarlık ilk defin işlemini gerçekleştirmiştir. Ayrıca, 1939 yılında TBMM kararıyla Ömer Seyfettin'in naaşı da buraya nakledilmiştir.
Konum, Yapısal Özellikler ve Mimari
Doğu-batı doğrultusunda uzanan Zincirlikuyu Mezarlığı'nın ana giriş kapısı doğu yönünde, Büyükdere Caddesi üzerinde yer almaktadır. Mezarlık yönetimi ve ilgili müdürlüklerin bulunduğu bu doğu girişine ek olarak, kuzey tarafında Kağıthane'nin Ortabayır mahallesine açılan ikinci bir kapı bulunmaktadır ve burada gasilhane yer almaktadır. 2003 yılında yenilenen ana kapının kemeri üzerine Âl-i İmrân Suresi'nin "Her canlı ölümü tadacaktır" mealindeki 185. ayeti yazılmıştır. Mezarlığın tam ortasında ise 2004 yılında iş insanı İbrahim Bodur tarafından yaptırılan, 500 kişinin aynı anda namaz kılabileceği Zincirlikuyu Camii yer almaktadır.
Zengin Bitki Örtüsü ve Kabir İstatistikleri
İstanbul'daki diğer mezarlıklara kıyasla çok daha geniş yeşil alanlara ev sahipliği yapan Zincirlikuyu Mezarlığı'nın arazisi eğimli ve düz bölgelerden oluşmaktadır. Mezarlıkta en yaygın ağaç türü Akdeniz Servisi (Cupressus sempervirens) olup; sedir, kızılçam, boylu mazı ve erguvan gibi ibreli ve yapraklı ağaç türleri de mevcuttur. Aile kabirleri dışındaki alanları neredeyse tamamen dolmuş olan mezarlıkta, Sabancı ve Koç aileleri başta olmak üzere Türkiye'nin önde gelen ailelerinin kabirleri bulunmaktadır. Mezarlıkta ayrıca 2 cumhurbaşkanı, 4 meclis başkanı, 3 başbakan, I. Dünya Savaşı'nın 2 komutanı ve 5 genelkurmay başkanı ile çok sayıda tanınmış sanatçı, iş insanı, gazeteci ve politikacının kabri yer almaktadır. Cumhuriyet döneminde mezarlık içine inşa edilen Türkiye'nin ilk ve tek krematoryumu ise talep yetersizliği nedeniyle sonradan yıktırılmıştır.