Zeynep Sultan Camii'nin Tarihi ve Yapılışı
İstanbul Fatih'te, Gülhane'nin karşısında yer alan Zeynep Sultan Camii, 1769 yılında III. Ahmed'in kızı Zeynep Sultan tarafından yaptırılmıştır. Caminin inşasını, Ayazma Camii'nin de mimarı olan Mehmed Tahir Ağa üstlenmiştir. Yapı, inşa edildiği konum göz önüne alınarak barok tarzda tasarlanmıştır. Malzeme seçimi ve kendine has tarzı nedeniyle Bizans kiliselerini anımsatan caminin duvarları, kesme taş ve tuğla karışımı almaşık bir düzende örülmüştür.
Mimari Detaylar ve İç Mekan Yapısı
Kare planlı bir tasarıma sahip olan caminin 12.20 metre çapındaki tek kubbesi, dört taşıyıcı duvar tarafından taşınmaktadır. Kubbe kasnağında 16 adet yuvarlak kemerli pencere bulunurken, kubbenin oturduğu ana duvarların dışındaki köşelere ise küçük yarım kubbeler yerleştirilmiştir. Klasik cami mimarisine uygun olarak, alt pencereler dikdörtgen, üst pencereler ise sivri kemerli formdadır ve bu pencerelerin hemen üzerinde birer adet dairesel pencere mevcuttur. Kubbenin dış yüzeyi kurşunla kaplanmıştır. Dış cepheye doğru çıkıntılı olan mihrap kırmızı mermerden, minber ise ahşaptan yapılmıştır. Cami içindeki kalem işi süslemeler 1983 yılında kapsamlı bir onarım görmüştür.
Mahfiller, Son Cemaat Yeri ve Minare
Caminin son cemaat yeri, altı adet porfir sütunla desteklenmiş olup tek bir kubbe ile örtülüdür. Sütunlar arasında tuğladan örülmüş beş sivri kemer yer alırken, sütunların diğer araları tonozlarla geçilmiştir. Caminin ana girişinin hemen üzerinde, altı mermer sütunun taşıdığı ahşap kadınlar mahfili bulunur. Sol üst tarafta ise hünkar mahfili yer almaktadır. Üst kata ve mahfillere ulaşım, girişin yan tarafında konumlanan merdivenle sağlanır. Caminin batı tarafında yer alan tek minarenin kürsüsü kesme taştan, yuvarlak gövdesi ise tuğladan yapılmış olup tek şerefesi demir korkuluklarla çevrilidir.
Hazire Alanı, Tarihi Kabirler ve Günümüzdeki Durumu
Caminin haziresinde Osmanlı tarihinin önemli şahsiyetleri yatmaktadır. II. Mahmut'u tahta çıkaran ve yeniçeri isyanını bastırmak için İstanbul'a gelerek sadrazam olan, isyancılara karşı evini havaya uçuran Alemdar Mustafa Paşa'nın kabri buradadır. Paşa'nın naaşı 1900 yılındaki istimlak çalışmaları sırasında törenle buraya defnedilmiş ve bahçeye onun adını taşıyan bir sıbyan mektebi inşa edilmiştir. Ayrıca III. Selim'in sadrazamlarından Melek Mehmed Paşa ile caminin kurucusu Zeynep Sultan'ın kabirleri de hazirede yer almaktadır. Caminin arka tarafında günümüzde ilkokul olarak kullanılan bir mektep, üst kısmında ise Osmanlı Araştırmaları Vakfı yer alır. Geçmişte sebil olan bölüm ise günümüzde büfe olarak işletilmektedir. Cami, 1958 ve 1983 yıllarında restore edilmiş olup, 2014 yılı yaz aylarından bu yana İl Özel İdaresi'nin yürüttüğü restorasyon çalışmaları nedeniyle ziyarete ve ibadete kapalıdır.