Doğu Anadolu'dan Sınırları Aşan Bir Doğa Harikası: Zap Suyu
Doğu Anadolu Bölgesi'nin sarp ve heybetli coğrafyasından doğarak Türkiye sınırları dışına uzanan Zap Suyu, Dicle Nehri'ne ulaşan en önemli akarsulardan biridir. Arapçada el-Zab al-Kabir (Büyük Zap), Kürtçede Zey Badinan ya da Zeye Mezin, Süryanicede ise Zovo 'eloyo veya Zava 'Ellaya isimleriyle anılan bu kadim nehir, bazı yeni kaynak ve haritalarda ise Çığlı Suyu adıyla geçmektedir. Türkiye sınırları içindeki uzunluğu 426 kilometre olan bu gür akarsu, bölgenin hem coğrafi yapısına hem de su kaynaklarına büyük bir zenginlik katmaktadır.
Zirvelerden Vadiye Uzanan Güçlü Akış
Zap Suyu, Van'ın doğusunda yükselen 3.412 metre yüksekliğindeki Mengene Dağı ile İran sınırı yakınlarında konumlanan 3.468 metre yüksekliğindeki Haravil Dağı yamaçlarından süzülen suların birleşmesiyle hayat bulur. Başkale vadisinden geçerken aldığı çeşitli derelerle debisi giderek artan nehir; Karasu, Hakkari-Van, Yüksekova-Başkale, Örmeta gibi akarsularla büyür ve il, ilçe ile köy sınırlarını belirleyen doğal bir hat çizer. Güneydoğudan gelen ve Yüksekova'nın sularını toplayan Nehil Çayı'nı bünyesine katmadan hemen önce Mendéni Çayı ile buluşarak Hakkâri kent merkezinin yakınından süzülür.
Hakkâri Dağları'nın Derin Boğazları ve Sınır Ötesi Yolculuk
Coğrafi olarak en görkemli yolculuğunu Toroslar'ın oldukça genişlemiş bir kesimini oluşturan Hakkâri Dağları'nda gerçekleştiren Zap Suyu, bu sarp dağları son derece dar ve derin boğazlarla yararak aşar. Bu etkileyici kanyon geçişlerinin ardından Çukurca ilçesinin batısından akarak Türkiye sınırları dışına çıkar. Irak topraklarına ulaştıktan sonra önce güneydoğuya, ardından ise güneybatıya doğru kıvrılarak yoluna devam eder ve nihayetinde Musul'un yaklaşık 40 kilometre güneyinde Dicle Nehri ile kavuşur.
Yağmur, Kar ve Buzullarla Beslenen Eşsiz Su Rejimi
Türkiye sınırları içinde kalan çığırı tam 12.695 kilometrekarelik geniş bir alanın sularını toplayan Zap Suyu, oldukça dinamik bir hidrolojik yapıya sahiptir. Yağmur, kar ve eriyen buzul sularıyla beslenen akarsuyun debisi, ilkbahar aylarında ve yaz başlarında en yüksek seviyeye ulaşarak adeta coşar; kış mevsiminde ise suları belirgin şekilde azalır. Yıllık ortalama debisi 86,5 m³/sn olan nehir, Dicle Nehri'nin en güçlü kollarından biridir. Coğrafyada Küçük Zap Suyu olarak adlandırılan diğer kol ise İran'ın batı kesiminden doğup Irak'a geçerek Kerkük'ün batısında Dicle'ye katılır ve geçtiği alanlar önemli petrol üretim bölgeleri olarak bilinir.