Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde, tarihi Bozok Platosu üzerinde yer alan Yozgat, doğu ile batıyı birbirine bağlayan stratejik konumu ve köklü geçmişiyle İç Anadolu'nun en özgün şehirlerinden biridir. Kuzeyinde Çorum, Amasya ve Tokat, doğusunda Sivas, güneyinde Kayseri ve Nevşehir, batısında ise Kırşehir ve Kırıkkale illeriyle komşu olan Yozgat, ülkenin ve Avrupa'nın Orta Doğu ile olan ticaret yolları üzerinde kritik bir geçiş noktasıdır. İl sınırları içinde yer alan Çekerek, Aydıncık ve Kadışehri ilçeleri ise coğrafi olarak Karadeniz Bölgesi'nde yer alarak şehre farklı bir coğrafi ve kültürel çeşitlilik kazandırmaktadır.
Yozgat'ın Tarihsel Derinliği ve Antik Kökenleri
Yaklaşık beş bin yıllık zengin bir geçmişe sahip olan Yozgat ve çevresinde ilk siyasi birliği kuran devlet Hititler olmuştur. Hitit döneminde kurulan ve bugün komşu il Çorum sınırları içinde yer alan Hattuşa antik kenti, bölgenin ne denli eski bir yerleşim odağı olduğunu kanıtlar niteliktedir. Osmanlı döneminde uzun süre "Bozok Sancağı" olarak adlandırılan bölge, 16. yüzyıl sonrasındaki Osmanlı kaynaklarında Baltı, Kanak-Zir, Sorkun ve Kanak-ı Bala nahiyelerine ayrılmıştır. Tarihsel ve dilbilimsel araştırmalar, bu nahiyelerin isimlerinde eski Türk izlerini taşımaktadır; örneğin Baltı nahiyesi, Tıva Türkçesinde "balta", Eski Uygur Türkçesinde ise "baltu" kelimesiyle ilişkilidir. Ayrıca nehir anlamına gelen Korece "gang" kelimesinin Yozgat'taki Kanak akarsuyu adı ile benzerliği, bölgeye yerleşen kadim Oğuz boylarının kökenlerine dair ilginç ipuçları sunmaktadır.
"Yozgat" İsminin Efsanevi Hikayesi
Tarih boyunca Oğuzların Bozok koluna mensup Türkmenlerin yurdu olan ve uzun süre bu isimle anılan bölgenin adı, cumhuriyetin ilk yıllarındaki meclis takrirleriyle resmileşmiştir. "Yozgat" adının kökenine dair halk arasında anlatılan iki önemli rivayet bulunur. İlk söylenceye göre, şehir Sarayköy'den itibaren yukarıya doğru kat kat yükselen bir topografyaya sahiptir ve bu yüksek rakımlı, kat kat görünümlü yapıdan dolayı önceleri "yüz kat" olarak anılmış, zamanla bu ifade Yozgat'a dönüşmüştür. İkinci rivayet ise bölgenin ünlü aşiret reisi Ömer Cabbar Ağa (Çopur veya Çapar Koca) ile ilgilidir. Sürülerini otlatırken Hızır ile karşılaşan ve ona içtenlikle süt ikram eden Cabbar Ağa, Hızır'dan "Çobanoğlu; yozuna yoz katılsın, memleketinin adı Yoz-Kant olsun" hayır duasını almıştır. Bu kutlu dilek dilden dile aktarılarak şehre ismini vermiştir. İl sınırlarının ismi 1927 yılında Kütahya Mebusu Cemil Bey'in takririyle kısa süreliğine tekrar Bozok yapılsa da, 23 Haziran 1927'de Bozok Mebusu Süleyman Sırrı Bey ve arkadaşlarının sunduğu teklifle nihai olarak Yozgat ismini almıştır.
Gezilip Görülmesi Gereken İlçeler ve Modern Yapı
Yozgat günümüzde merkez dahil olmak üzere Akdağmadeni, Aydıncık, Boğazlıyan, Çandır, Çayıralan, Çekerek, Kadışehri, Saraykent, Sarıkaya, Şefaatli, Sorgun, Yenifakılı ve Yerköy olmak üzere toplam 14 ilçeden oluşmaktadır. Deniz seviyesinden 1.317 metre yükseklikte konumlanan şehir, fazla dağlık olmayan geniş plato düzlükleriyle karakterize edilir. Bölge genelinde tarihi Sarıkaya Roma Hamamı (Basilica Therma), ünlü Yozgat Saat Kulesi, Çapanoğlu Camii ve Türkiye'nin ilk milli parkı olan Yozgat Çamlık Milli Parkı gibi önemli kültürel ve doğal miraslar yer almaktadır.