Erzurum'un Pazaryolu ilçesinde yer alan Yaylaözü, çok kültürlü geçmişi ve köklü tarihiyle öne çıkan kırsal bir mahalledir. Köyün Türkçe kaynaklardaki eski ismi Hozahbur veya Hozahpur olarak geçmektedir. Ermenice adı olan Hozağpur "domuz pınarı" anlamına gelirken, Gürcüce adı olan Hozopuri ise bir cins kabuksuz buğdayı ifade eder. Osmanlı İmparatorluğu tarafından 16. yüzyılın ilk yarısında Gürcülerden alınan köy, asırlar boyunca farklı topluluklara ev sahipliği yapmıştır.
Tarihsel Nüfus Yapısı ve İdari Gelişimi
Yaylaözü'nün tarihi kayıtları, köyün demografik yapısındaki değişimleri net bir şekilde belgelemektedir. 1642 tarihli Osmanlı avarız defterinde köyde yaklaşık 45 kişiden oluşan 9 Hristiyan hane kaydedilmiştir. 1835 yılındaki nüfus defterinde ise köyde 31'i Müslüman ve 71'i Hristiyan olmak üzere toplam 102 erkek nüfus (yaklaşık 204 kişilik toplam nüfus) tespit edilmiştir. Ermenilerden oluşan Hristiyan nüfusun 1915 yılında zorunlu göçe tabi tutulduğu anlaşılmaktadır. İdari olarak önceleri İspir ilçesine bağlı olan köy, 1989 yılında yeni kurulan Pazaryolu ilçesine bağlanmış, 2012 yılında ise 6360 Sayılı Yasa kapsamında mahalle statüsü almıştır.
Kiliseden Camiye Uzanan Mimari Miras
Köyün geçmişteki Hristiyan nüfusundan kalan tarihi kilisesi, 1953 yılında camiye dönüştürülmüştür. Bu tarihi kilise-cami yapısı 1987 yılında yıkılarak yerine bugünkü yeni cami inşa edilmiştir. Yeni caminin yapımında, eski kilisenin orijinal taşlarının da kullanılmış olması, köyün kültürel harmanını ve mimari devamlılığını günümüze taşıyan en önemli simgelerden biridir.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Olanakları
Deniz seviyesinden 1837 metre yükseklikte yer alan Yaylaözü, Erzurum il merkezine 172 km, Pazaryolu ilçe merkezine ise 50 km uzaklıktadır. Mahalle, Pazaryolu ilçesinin güneybatısında konumlanmıştır. Bölgeye ulaşım, Çamlıkoz Mahallesi üzerinden geçen 7,8 kilometrelik bir köy yolu kullanılarak D.050 numaralı Bayburt-Artvin (Bayburt-Pazaryolu) devlet yoluna bağlanılarak sağlanmaktadır.