Şırnak ilinin İdil ilçesine bağlı bir köy olan Yalaz Köyü, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve coğrafi konumuyla dikkat çeken bir yerleşim yeridir. Deniz seviyesinden 508 metre yükseklikte (rakım) kurulu olan köy, yakın tarihte geçirdiği idari dönüşümler ve demografik değişimler bakımından bölgenin karakteristik yerleşimlerinden biridir.
Yalaz Köyü'nün Tarihçesi ve İdari Geçmişi
Tarihsel kayıtlara bakıldığında köyün eski adının, 1946 yılı kayıtlarında Kürtçede "ucuzca" anlamına gelen Erzanki olarak geçtiği bilinmektedir. Köyün idari yapısı zaman içerisinde değişmiş; daha önceleri Mardin ilinin İdil ilçesine bağlı bir yerleşim birimi iken, 18 Mayıs 1990 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 3647 sayılı Kanun ve 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) uyarınca yeni kurulan Şırnak ilinin İdil ilçesine bağlanmıştır.
Boşaltılma Süreci ve Yeniden Yerleşime Açılması
Köyün sosyal tarihi açısından en önemli gelişmelerden biri 1993 yılında yaşanmıştır. 1993 yılında terör ve güvenlik gerekçeleriyle boşaltılan Yalaz Köyü, bu tahliye kararı nedeniyle uzun yıllar ıssız kalmış ve 2000 yılı nüfus sayımı kayıtlarında nüfusu 0 (sıfır) olarak belirtilmiştir. Köy, Köye Dönüş ve Rehabilitasyon Projesi (KDRP) kapsamında yürütülen çalışmalar neticesinde 2006 yılında yeniden yerleşime açılmış ve köye geri dönüşler başlamıştır.
Coğrafi Konumu ve Ulaşım Detayları
Coğrafi konumu itibarıyla Yalaz Köyü, Şırnak il merkezine 63 km, bağlı olduğu İdil ilçe merkezine ise 15 km uzaklıkta yer almaktadır. İdil'in kuzeydoğu yönünde konumlanan yerleşim yeri, bölgedeki ana ulaşım akslarından biri olan D.380 numaralı Mardin-Şırnak (İdil-Şırnak) devlet yoluna 6,3 kilometrelik bir köy yolu vasıtasıyla bağlanmaktadır.
Nüfus Dinamikleri ve İdari Yapı
Köyün nüfusu, göç ve tahliye süreçlerine bağlı olarak yıllar içinde büyük dalgalanmalar göstermiştir. 1965 yılında 177 kişi olan köy nüfusu, 1985 yılında 279 kişiye ulaşmış, boşaltılmasından hemen önceki son sayım olan 1990 yılında ise 191 kişi olarak kaydedilmiştir. Boşaltılma sonrası 2000 yılında sıfırlanan nüfus, yeniden yerleşimin başladığı dönemin ardından 2007 yılında 32 kişi, 2012 yılında 130 kişi ve son olarak 2020 yılı verilerine göre 65 kişi olarak tespit edilmiştir. İdari açıdan köyün yönetimi muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yürütülmektedir.